Wydział elektryczny



Pobieranie 65.34 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar65.34 Kb.


POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA


WYDZIAŁ ELEKTRYCZNY



INSTRUKCJA DO ĆWICZENIA


Badanie przetwornika cyfrowo-analogowego z siecią rezystorów o wartościach wagowych.

Częstochowa 2004





  1. Cel ćwiczenia.

Celem ćwiczenia jest poznanie budowy, zasady działania oraz podstawowych własności i charakterystyk przetworników c/a z siecią rezystorów wagowych.




  1. Podstawy teoretyczne.


2.1 Przetwarzanie c/a.
Przetwornik cyfrowo-analogowy (ang: digital-to-analog converter) nazywany w skrócie przetwornikiem C/A pełni funkcję odwrotną do przetwornika A/C. W chwili doprowadzenia n- bitowego słowa cyfrowego, to na wyjściu uzyskuje się pojedynczą wartość analogową (prądu lub napięcia), proporcjonalną do wartości wejściowego słowa cyfrowego. Ta pojedyncza wartość analogowa reprezentuje wartość sygnału oryginalnego, do którego dodany jest szum kwantyzacji. Przykładowa charakterystyka wyjściowa przetwornika pokazana jest na rys.1

Tak, więc sygnał analogowy wytwarzany na wyjściu przetwornika c/a w odpowiedzi na kolejne wartości wejściowego słowa cyfrowego ma przebieg schodkowy obarczony szumem, w którym dominują zakłócenia w postaci szpilek o różnych często dość dużych amplitudach.


W celu uzyskania ciągłego i niezakłóconego przebiegu wyjściowego za przetwornikami c/a umieszcza się różnego rodzaju filtry z pamięcią o strukturze układów próbkująco- pamiętających i działaniu podobnym do działania filtrów dolnoprzepustowych.



Rys.1. Charakterystyka wyjściowa idealnego przetwornika C/A.

Znane jest wiele sposobów konstrukcji przetworników C/A, lecz obecnie buduje się je opierając się na kilku typowych metodach. Najczęściej stosowane są równoległe przetworniki C/A, do których wszystkie bity sygnału cyfrowego są doprowadzane jednocześnie. Znacznie rzadziej są stosowane szeregowe przetworniki C/A, z których sygnał wyjściowy jest wytwarzany dopiero po sekwencyjnym przejściu wszystkich bitów kodu wejściowego. Z tego względu szeregowe przetworniki C/A są dużo wolniejsze od równoległych.

Znane jest wiele sposobów konstrukcji przetworników c/a, lecz obecnie buduje się je opierając się na kilku typowych modelach. Najczęściej stosowane są równoległe przetworniki c/a, do których wszystkie bity sygnału cyfrowego są doprowadzane jednocześnie. Znacznie rzadziej stosowane są przetworniki szeregowe ze względu na to, że są dużo wolniejsze. Schemat blokowy przetwornika c/a z wpisem równoległym pokazany jest na rys.2.



Rys.2. Schemat blokowy typowego przetwornika C/A.
2.2 Sposoby podziału przetworników c/a.
Istnieje kilka możliwości podziału przetworników c/a. Podstawą podziału może być rodzaj zastosowanej sieci rezystorów precyzyjnych: o wartościach wagowych lub o wartościach R — 2R. Można je rozróżniać także ze względu na rodzaj źródła odniesienia: z wewnętrznym (wbudowanym) lub przyłączanym zewnętrznie źródłem odniesienia o ustalonej wartości lub też z zewnętrznym źródłem odniesienia o zmiennej wartości. Łatwo zauważyć, że w przetworniku c/a pracującym z zewnętrznym źródłem odniesienia użytkownik ma możliwość wyboru źródła o odpowiedniej — zwykle większej — stabilności, co zapewnia uzyskanie lepszych parametrów niż w przypadku użycia przetwornika c/a z wbudowanym źródłem o takiej samej wartości. Wiadomo też, że przetworniki c/a ze źródłami o ustalonych wartościach zapewniają większą dokładność niż przetworniki c/a pracujące ze źródłami o zmiennych wartościach.

Inne kryterium podziału przetworników c/a może wynikać bądź ze znaku wielkości wyjściowej: unipolarne lub bipolarne, bądź też z rodzaju wielkości wyjściowej: prądu lub napięcia.

Przetworniki c/a o wyjściu prądowym nie zawierają wyjściowego wzmacniacza operacyjnego i ich szybkość odpowiedzi nie jest ograniczona przez pasmo wzmacniacza. W tego rodzaju przetwornikach można uzyskać napięcie na wyjściu przez przyłączenie rezystora obciążającego o odpowiedniej wartości. Jednak maksymalna wartość napięcia wyjściowego jest ograniczona do tzw. wartości bezpiecznej ze względu na prawidłowe działanie przełączników analogowych przetwornika. Wynosi ona zwykle kilka woltów i niewielkie jej przekroczenie może pogorszyć dokładność przetwornika. Przy takim ograniczeniu napięcia wyjściowego można uważać, że przetwornik pracuje w trybie prądowym. Konwertery c/a o takiej budowie wykorzystywane w prą­dowym trybie pracy, gdy szybkość jest parametrem decydującym, pomimo tego, że wtedy na ich stabilność termiczną ma bezpośredni wpływ stabilność termiczna sieci rezystancyjnej.

W momencie, gdy napięcie wyjściowe ma być większe od wartości bezpiecznej, przetwornik c/a musi pracować w trybie napięciowym. W takim przypadku do jego wyjścia przyłącza się wzmacniacz operacyjny w układzie konwertera prądowo-napięciowego. Niektóre przetworniki c/a o wyjściu napięciowym mają wbudowane wzmacniacze wyjściowe. Łatwo jednak przewidzieć, że wzmacniacz wyjściowy pogarsza szybkość odpowiedzi przetwornika, gdyż wzrasta czas ustalania napięcia wyjściowego. Pojawiają się dodatkowe błędy związane z nieidealnymi parametrami wzmacniacza, takie jak: napięcie niezrównoważenia, skończona wartość wzmocnienia przy otwartej pętli sprzężenia zwrotnego, szumy itd.. Jednak jeśli przetwornik c/a nie zawiera wzmacniacza wyjściowego lub jeśli ma oprócz wyjścia napięciowego również bezpośrednie wyjście prądowe, to użytkownik może przyłączyć odpowiednio dobrany wzmacniacz, np. o krótkim czasie ustalania, który tylko nieznacznie ograniczy szybkość odpowiedzi przetwornika. Wyjściowy wzmacniacz operacyjny przetwornika może pracować w układzie odwracającym rys.3a. lub w układzie nieodwracającym rys.3b.

Niektóre przetworniki mają wbudowany rezystor (lub kilka rezystorów o różnych wartościach), umożliwiający zamknięcie pętli sprzężenia zwrotnego wzmacniacza — i tym samym — dobranie wymaganego zakresu zmian napięcia wyjściowego.

Rezystory te są zwykle wytworzone w identyczny sposób jak rezystory sieci, aby zminimalizować temperaturo­we zmiany wzmocnienia. Przetwornik c/a może mieć również wbudowany rezystor, który użyty jako pasywny konwerter i—u pozwala uzyskać nieodwrócone napięcie wyjściowe. Napięcie to może być następnie wzmocnione w układzie nieodwracającym wzmacniacza operacyjnego, jak pokazano na rys.5b.




N



Rys.3. Przetwornik C/A z konwerterem prądowo napięciowym na wyjściu:

a- układ odwracający fazę;

b- układ nieodwracający fazy.


ależy zaznaczyć, że rezystory R1, R2 ustalające wzmocnienie nie muszą odznaczać się takimi samymi właści­wościami, jakimi charakteryzują się rezystory sieci, ale ich parametry powinny być wzajemnie dopasowane.

Z kilku względów połączenie wzmacniacza wyjściowego w układzie odwraca­jącym jest korzystniejsze dla przetworników c/a o wyjściu prądowym. Rezystancja wyjściowa takiego przetwornika jest zwykle duża i wzmocnienie pętli, niezależnie od wartości rezystora sprzężenia zwrotnego, pozostaje bliskie jedności, co minimalizuje błędy wprowadzane przez wzmacniacz.

Ze względu na to, że napięcie na wejściu odwracającym wzmacniacza jest bliskie zeru i wyjście przetwornika jest nieznacznie obciążone, więc nieliniowość układu jest mała i niewielki jest wpływ zmian termicznych rezystancji wewnętrznej takiego przetwornika. I wreszcie, nie ma istotnego znaczenia wartość współczynnika CMMR (współczynnik tłumienia sygnału współbieżnego) wzmacniacza, gdyż nie jest on sterowany współ­bieżnie.
Biorąc pod uwagę charakterystyczne cechy użytkowe oraz różnice konstrukcyjne przetworników c/a, przyjęty został następujący ich podział:


  • przetworniki c/a z napięciowymi źródłami odniesienia,

  • przetworniki c/a z przełączaniem prądów,

  • mnożące przetworniki c/a,

  • inne rodzaje przetworników c/a.

W każdym przetworniku c/a kolejne wartości wyjściowej zmiennej analogowej (napięcia lub prądu) są iloczynami wartości analogowego odniesienia (napięcia lub prądu) i wartości wejściowego słowa cyfrowego (liczby zapisanej w wejściowym kodzie cyfrowym). W ogólnym przypadku funkcja przenoszenia może być zapisana za pomocą równania


(1)

U0=URN
gdzie:
UR - napięcie źródła odniesienia

N - ułamkowa liczba dziesiętna zapisana w naturalnym kodzie dwójkowym.



2.3 Ogólny opis przetwornika c/a z siecią rezystorów wagowych:
Jedną z prostszych realizacji przetworników c/a są przetworniki z napięciowymi źródłami odniesienia zamieniające wartość cyfrową, na ciąg impulsów prostokątnych o stałej amplitudzie i współczynniku wypełnienia proporcjonalnym do liczby. Przykładem takiego przetwornika jest układ z grupą rezystorów wagowych przedstawionych na rys.4.



Rys.4. Uproszczony schemat n- bitowego przetwornika C/A z siecią rezystorów

wagowych .

Do wejścia odwracającego wyjściowego wzmacniacza operacyjnego A są przyłączone jednym końcem wszystkie rezystory sieci, tworząc wspólną szynę sieci, na której wzmacniacz utrzymuje napięcie bliskie zeru.

Dzięki temu prądy związane z poszczególnymi bitami dekodowanej liczby N nie oddziałują wzajemnie na siebie. Rezystancja wewnętrzna sieci z punktu widzenia wejścia odwracającego wzmacniacza operacyjnego ma wartość stałą. Można, więc w pewnych przypadkach zrezygnować ze stosowania wzmacniacza i obciążyć sieć rezysto­rem. Jeśli wartość k-tego bitu ak jest równa l, to odpowiadający temu bitowi przełącz­nik zostaje przyłączony do źródła UR i do wspólnej końcówki sieci wpływa prąd równy

UR/(2k-1R).

W momencie, gdy ak = 0, to przełącznik jest przyłączany do masy. Zakłada się przy tym, że rezystancja wewnętrzna źródła napięcia odniesienia jest równa zeru i wszystkie przełączniki analogowe są idealne oraz że wartości wszystkich bitów wejściowego sy­gnału cyfrowego są podawane jednocześnie (równolegle). W przypadku, gdy dane cyfrowe pojawiają się szeregowo, muszą być najpierw wprowadzone do rejestru prze­suwającego, aby wartości wszystkich bitów mogły być dostępne jednocześnie. Ze względu na to, że ujemne napięcie wyjściowe U0 jest proporcjonalne do całkowitego prądu I0 płynącego we wspólnej szynie sieci, więc tym samym jest proporcjonalne do wartości słowa wejściowego.

Na dokładność i stabilność przetwornika c/a z siecią rezystorów o wartościach wagowych mają wpływ bezwzględna dokładność wykonania i powtarzalność współ­czynników termicznych następujących po sobie rezystorów. Ze względu na to, że mają one różne wartości, więc trudno jest uzyskać wymaganą powtarzalność parametrów ter­micznych (ang. tracking characteristics), co jest największą wadą tego typu przetwor­ników. Co więcej, z faktu iż każdy kolejny rezystor ma wartość dwukrotnie większą niż poprzedni wynika, że im większa rozdzielczość przetwornika, tym szerszy zakres wartości rezystorów sieci. Na przykład, dla 12-bitowego przetwornika c/a stosunek skrajnych wartości rezystancji powinien być równy 2048 : 1. Jeśli przyjąć, że R = = 10 kQ, to wartość rezystancji odpowiadająca bitowi LSB powinna być równa 20,48 MO. z tolerancją wykonania lepszą od 1/212. Wykonanie sieci z rezystorami o tak dużym rozrzucie wartości rezystancji, z wymaganą dokładnością i stabilnością termiczną, przy zastosowaniu technologii cienko- lub grubowarstwowej, lub też monolitycznej jest w praktyce prawie niemożliwe. Z tych względów rozdzielczość przetworników c/a z sieciami rezystorów o wartościach wagowych nie przekracza zwykle 8-r-10 bitów.

Sposobem ograniczenia tak szerokiego zakresu wartości rezystancji polega na zastosowaniu sieci, składającej się z grup zawierających po kilka rezystorów o powtarzających się wartościach wagowych oraz prądowych dzielników rezystancyjnych pomiędzy grupami. W rozwiązaniach praktycznych stosuje się 4-bitowe grupy z rezystorami o wartościach R, 2R, 4R i 8R, połączone kaskadowo z dzielnikami prą­dowymi pomiędzy grupami, które dzielą prąd grupy w stosunku zależnym od liczby grup (wymaganej rozdzielczości przetwornika c/a) i zastosowanego kodu. Jeśli przetwornik pracuje w naturalnym kodzie dwójkowym, to stosunek podziału dla drugiej grupy wynosi 16:1, dla trzeciej 256: l itd. Przy użyciu kodu BCD 8421 zmieniają się tylko stosunki podziału, które wynoszą odpowiednio 10: l, 100: l itd.




  1. Opis panela sterowniczego.

Na rys. 5 przedstawiono układ panela sterowniczego. Składa się on z kilkunastu „switch-y”, z czego przełącznik obrotowy służy do wyboru właściwego konwertera I/U. Przełącznik przechylny (E1, E2) służy do wyboru źródła odniesienia. Układem czterech przełączników po lewej stronie można załączyć lub wyłączyć drabinki R1 lub R2 natomiast przełącznikami po prawej można załączyć lub wyłączyć drabinkę R3. Układ ośmiu przełączników poniżej można zadać dowolny stan logiczny.


Zmiana konwertera I/U





Ustawienie źródła odniesienia


Zasilanie


Wyjście




4 przyciski włączające drabinkę R3







4 przyciski włączające drabinkę R1 lub R2

8 przycisków zmiany stanów logicznych



Rys.5. Opis panela sterowniczego.
4. Praktyczna realizacja ćwiczenia.
Pierwszym etapem pracy jest właściwe podłączenie urządzenia. W tym celu podpiąć należy napięcia do wtyków wejść zgodnie z opisem przedstawionym na panelu sterowniczym. Do wtyków wyjście przyłączyć należy z kolei woltomierz cyfrowy i ustawić go na zakres 20V. W momencie załączenia napięcia zaświecenie się czerwonej diody oznajmia poprawne podłączenie układu.
Prezentowane urządzenie daje nam możliwość wyznaczenia sześciu różnych charakterystyk. Poniżej przedstawiono punkty mówiące jak zdjąć każdą z dostępnych charakterystyk.


  1. Ustawić pokrętło zmiany konwertera I/U w pozycji Z1, włączyć drabinkę R1 przy pomocy 4 przełączników ( opis na pulpicie) i przełącznikiem załączyć źródło odniesienia E1. Zmieniając po kolei stany logiczne sczytywać zmiany napięcia na wyjściu układu.




  1. Ustawić pokrętło zmiany konwertera I/U w pozycji Z1, włączyć drabinkę R1 przy pomocy 4 przełączników ( opis na pulpicie) i przełącznikiem załączyć źródło odniesienia E2. Zmieniając po kolei stany logiczne sczytywać zmiany napięcia na wyjściu układu.



  1. Ustawić pokrętło zmiany konwertera I/U w pozycji Z2, włączyć drabinkę R2 przy pomocy 4 przełączników ( opis na pulpicie) i przełącznikiem załączyć źródło odniesienia E1. Zmieniając po kolei stany logiczne sczytywać zmiany napięcia na wyjściu układu.




  1. Ustawić pokrętło zmiany konwertera I/U w pozycji Z2, włączyć drabinkę R2 przy pomocy 4 przełączników ( opis na pulpicie) i przełącznikiem załączyć źródło odniesienia E2. Zmieniając po kolei stany logiczne sczytywać zmiany napięcia na wyjściu układu.




  1. Ustawić pokrętło zmiany konwertera I/U w pozycji Z3, wyłączyć drabinkę R2 przy pomocy 4 przełączników ( opis na pulpicie) i włączyć drabinkę R3 przy pomocy 4 przełączników (opis na pulpicie) przełącznikiem załączyć źródło odniesienia E1. Zmieniając po kolei stany logiczne sczytywać zmiany napięcia na wyjściu układu.


  1. Ustawić pokrętło zmiany konwertera I/U w pozycji Z3, wyłączyć drabinkę R2 przy pomocy 4 przełączników ( opis na pulpicie) i włączyć drabinkę R3 przy pomocy 4 przełączników (opis na pulpicie) przełącznikiem załączyć źródło odniesienia E2. Zmieniając po kolei stany logiczne sczytywać zmiany napięcia na wyjściu układu.


5. Opracowanie wyników pomiarów.

Wynikiem przeprowadzonych pomiarów jest zespół próbek, które składają się na całkowitą charakterystykę wyjściową przetwornika przy jednej z sześciu możliwych konfiguracji.



5.1 Tabela pomiarowa:


Słowo cyfrowe w postaci dziesiętnej

R1

R2

R3

E1

E2

E1

E2

E1

E2

0



















1



















2



















……



















254



















255




















5.2 Opracowanie wyników.
Na podstawie otrzymanych wyników:

  • przy pomocy odpowiedniego programu graficznego dokonać wizualizacji uzyskanych wyników

  • dokonać analizy występujących błędów

  • określić dokładność przetwarzania dla wybranych drabinek rezystorów

  • określić bity, które najbardziej wpływają na błędy nieliniowości różnicowej

  • wykonać sprawozdanie zawierające wyniki pomiarów, wykresy oraz wnioski


5.3 Pytania sprawdzające:


  1. Dokonaj ogólnego podziału przetworników c/a.

  2. Wymień podstawowe elementy budowy przetwornika c/a.

  3. Omów wpływ poszczególnych elementów przetwornika na jego dokładność i szybkość przetwarzania.

  4. Opisz sposób przetwarzania kodu wejściowego przez przetwornik z drabinką rezystorów o wartościach wagowych.

  5. Przedstaw podstawową różnicę pomiędzy przetwornikami prądowymi i napięciowymi, wymień ich wady i zalety.



6.Literatura:
[1] „Scalone przetworniki analogowo- cyfrowe i cyfrowo- analogowe” – M. Łakomy, J. Zabrodzki; PWN, Warszawa 1992

[2] „Scalone przetworniki analogowo- cyfrowe i cyfrowo analogowe” – R. van de Plassche; WKŁ, Warszawa 2001

[3] „Przetworniki analogowo- cyfrowe i cyfrowo- analogowe” – Z. Kulka, A. Libura, M. Nadachowski; WKŁ, Warszawa 1987

[4] „Sztuka elektroniki cz.1”.- P. Horwitz, W. Hill; WKŁ, Warszawa 1999



[5] „Sztuka elektroniki cz.2” – P. Horwitz, W. Hill, WKŁ Warszawa 1999







©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna