Z muzyką przez wieki muzyka średniowiecza



Pobieranie 59.27 Kb.
Data03.05.2016
Rozmiar59.27 Kb.
Z muzyką przez wieki

MUZYKA ŚREDNIOWIECZA

Czemu pomijamy muzykę dawną? Wielu historyków muzyki za początek muzycznej wędrówki przez epoki uważa pojawienie się na świecie chorału gregoriańskiego.

W średniowieczu muzyka była mocno związana z kościołem i religią. Nad muzyką instrumentalną przeważała muzyka wokalna, chóralna. Był to śpiew jednogłosowy w unisonie, nazwany chorałem od słowa "chorus" czyli miejsca w kościele, gdzie stali śpiewacy. Chóry były męskie i śpiewały a capella, utwory były po łacinie. Trochę później chorał przyjął nazwę chorału gregoriańskiego, a nazwa ta pochodzi od imienia ówczesnego papieża, Grzegorza Wielkiego, który to w latach 590-604 kazał dokonać ostatecznego wyboru utworów i zebrać je w tzw. Antyfonarze. Głównym ośrodkiem chorału był Mediolan. W średniowieczu również zaczął się kształtować system zapisu utworów, a Guido z Arezzo wprowadził skale sześciostopniowe i wprowadził solmizację do śpiewu. Nazwy skali to: ut, re, mi, fa, sol, la. Nazwy tych dźwięków zaczerpnięto z hymnu do św. Jana. W późniejszym czasie niewygodne "ut" zmieniono na "do" od nazwiska Domi. W VII w. Rozszerzono ten system do oktawy, czyli pierwszy dźwięk ("do") powtórzono. W Polsce średniowiecze rozpoczęło się ok. 966 roku. Najsłynniejszymi średniowiecznymi pieśniami polskimi są "Bogurodzica" i "Gaude Mater Polonia". "Bogurodzica" jest uznawana za pierwszy utwór w języku polskim. Autora ani dokładnej daty powstania nie znamy.


MUZYKA BAROKU
W tym okresie podstawową techniką kompozytorską staje się polifonia. Polega ona na równoczesnym prowadzeniu kilku samodzielnych głosów. Rozwija się również muzyka instrumentalna, w szczególności organowa i klawesynowa.
Po okresie renesansu nastąpił barok, który trwał od końca XVI do polowy XVIII wieku. W muzyce wprowadził barok rewolucyjne zmiany. Kompozytorzy bardzo zdecydowanie przeciwstawiali się dawnemu stylowi i z wielką energią tworzyli nowe, oryginalne kierunki i formy muzyczne. Cecha charakterystyczna muzyki baroku było dążenie do wyrażania silnych wzruszeń i przemawiania do serc słuchaczy. Na przykład w czasie przedstawienia opery Monteverdiego w Mantui (Włochy) w 1608 roku, gdy Ariadna opuszczona przez Tezeusza śpiewała swój rozdzierający serce lament, słuchacze wybuchali płaczem. W baroku powstały nowe formy muzyki wokalnej, przede wszystkim opera, ale także oratorium, kantata oraz pasja. Najsłynniejszymi kompozytorami operowymi baroku byli miedzy innymi Monteverdi, Scarlatti oraz Händel. Oratoria, kantaty i pasje komponowali na przykład Bach i Händel. Bardzo dynamicznie rozwijała się także muzyka instrumentalna. Powstały nowe formy muzyczne,np.„concerto grosso" - nazwa pochodzi z języka włoskiego i oznacza ona wielki koncert. Jest to utwór wielogłosowy, w którym solistą jest grupa instrumentów wykonująca swój utwór na tle orkiestry. „Fuga”- nazwa pochodzi z łaciny i oznacza dosłownie ucieczka. Jest to najważniejsza forma polifoniczna, w której temat pojawiający się w jednym z głosów jest powtarzany w odległości kwinty w górę w pozostałych głosach. Często wchodzi w skład większych form cyklicznych, takich jak sonaty, wariacje i inne.. Nastąpił też wspaniały rozwój instrumentów przede wszystkim smyczkowych jak skrzypce, altówki czy wiolonczele. W baroku żyli najsłynniejsi lutnicy jak Antonio Stradivari czy jego uczeń Giuseppe Guarneri. W okresie baroku znaczenia nabrała także gitara, która zastąpiła lutnie. Bardzo popularny był klawesyn, który stal się instrumentem solowym. Rozwijały się także instrumenty stroikowe jak obój czy flet. Wspaniale rozwinęły się też organy barokowe (inaczej zwane organami Praetoriusa), które stanowią wzór współczesnych instrumentów.

Przedstawiciele polskiego Baroku


Bartłomiej Pękiel - dyrygent kapeli katedralnej na Wawelu.

Marcin Mielczewski - 1600-1651 - pierwszy przedstawiciel koncertu wokalno-instrumentalnego –

kapelmistrz biskupa płockiego.

Franciszek Gigli - autor motetów koncertujących –kapelmistrz katedralny w Krakowie.

Jacek Różycki - dyrygent kapeli królewskiej w Warszawie a później w Dreźnie.

Damian Stachowicz - reprezentował wyłącznie styl koncertujący na sopran i instrumenty.

Stanisław Sylwester Szarzyński - z zakonu cystersów, uprawiał głównie muzykę instrumentalną.

Grzegorz Gerwazy Gorczycki - wieloletni dyrygent katedralny, ksiądz, komponował utwory polifoniczne i wokalno-instrumentalne.

Mikołaj Zieliński - komponował muzykę instrumentalną.

Andrzej Rohaczewski - komponował muzykę instrumentalną



Adam Jarzębski - skrzypek, architekt, kompozytor ten pisze koncerty i canzony o pomysłowej harmonice
MUZYKA KLASYCZNA
W dziejach muzyki za zaczątek klasycyzmu uważa się okres od 1720 do 1760 roku. Czas ten stylowo pokrywa się z późnym barokiem, jednak jest znacznie prostszy. W tym okresie rozwijała się głównie muzyka instrumentalna z jej najważniejszą formą - sonatą opartą na dwóch kontrastujących ze sobą tematach, ale powstawały również opery i balety. Funkcję nadrzędnego elementu muzycznego pełni melodia, która staje się podstawą formy. Nowością staje się bliski związek melodii z pieśnią ludową. Muzyka przedklasyczna ma swoich wybitnych przedstawicieli. Chyba najważniejszym jest reformator opery Krzysztof Willibald Gluck, autor wielu oper i baletów. Z jego oper należy wymienić Orfeusza i Eurydykę, Alcestę i Ifigenię na Taurydzie. Innymi znanymi twórcami oper tamtego okresu byli Cimarosa i Paisiello. Natomiast muzykę smyczkową na wielką skalę uprawiał również Włoch - Luigi Boccherini, autor olbrzymiej ilości kwartetów i kwintetów smyczkowych. Jednak przychodzi rok 1760, a wraz z nim jeden z dwóch tytanów muzyki klasycznej - Józef Haydn. Drugim wielkim, który pojawił się na scenie muzycznej, jest Wolfgang Amadeusz Mozart. Właśnie dzięki nim zawdzięczamy klasyczny porządek, który stanie się niezastąpionym wzorem dla wielu potomnych. W drugiej połowie XVIII wieku wraz z emancypacją stanu mieszczańskiego pojawia się nowy typ muzyki, uprawianej już nie dla dworu czy kościoła, lecz przez amatorów dla własnej przyjemności. W Anglii urządzano prywatne koncerty, w Holandii czy w Niemczech muzyka kościelna była bardziej nastawiona na szerszy krąg odbiorców, a we Włoszech konserwatoria udostępniały swe koncerty nowym kręgom słuchaczy. W tym czasie pojawia się urządzania koncertów, na które mógł wejść każdy (kto zapłacił). W muzyce wczesnoklasycznej ogromnemu rozwinięciu uległy takie formy muzyczne jak rondo, sonata fortepianowa, muzyka kameralna, divertimenta, symfonie i koncerty instrumentalne. Niestety, czasami dało się zauważyć pewne dalekie niekorzystne uproszczenia i schematyczną powtarzalność funkcji i akordów. Wspomniani wyżej dwaj wielcy oświecenia ulegali różnym wpływom i stylom. Haydn jest ostrożniejszy, dojrzalszy, Mozart - bardziej młodzieńczy, niepohamowany. Haydn często w swojej twórczości sięgał do baroku - stąd powstała genialny sonet z elementami barokowej fugi, wspaniale prezentujący się w kwartecie smyczkowym. Kompozytor udowodnił tym, że czterogłos kwartetowy nie musi być nudny i pusty, ale może zachwycić swą pełnią i blaskiem, zrywając z technikami akompaniamentu i usamodzielniając każdy z głosów. Haydn jest twórcą wielu znaczących utworów, które do dziś zachwycają. Słuchając oratoria Stworzenie Świata czy symfonii Poranek, zachwyt mój nie może ujrzeć końca. Nie ma co jednak ukrywać, że Haydn pozostawał zawsze w cieniu dwóch innych kompozytorów - dopełniających klasycyzm - wspominanego wcześniej Mozarta i Beethovena, o których można by rozpisywać się godzinami, ale nie zrobię tego. Powiem tylko jedno: śpiewając w chórze Requiem Mozarta i słuchając V Symfonii Beethovena, popadam w stan, który mógłbym określić mianem empatii muzycznej - tak silnie przeżywam tę muzykę.

MUZYKA ROMANTYZMU



W następstwie rewolucji francuskiej 1789 roku oraz wojen napoleońskich w całej Europie zapanował chaos. Zawirowaniom w polityce i niepokojom społecznym towarzyszyły radykalne przemiany w świecie sztuki, która na przełomie wieku XVIII i XIX żegnała się z erą klasycyzmu, jednocześnie wchodząc w okres romantyzmu. Romantyzm, w muzyce jest to okres obejmujący lata ok. 1790-1910. Do najistotniejszych cech wyróżniających muzykę tej epoki należały: burzenie klasycznych zasad formalnych, tematyka związana z naturą, dawnymi baśniami i legendami, epoką średniowiecza. Wiele kompozycji zainspirowanych było literaturą, szczególnie dziełami Dantego, Goethego lub Szekspira. O wiele częściej nawiązywały, więc do konkretnych miejsc, wydarzeń, bądź starały się wywołać u słuchaczy określony nastrój. 11-1886). Pierwszym kompozytorem, dzięki któremu publiczność zasmakowała w muzyce romantycznej był Franz Schubert (1797-1828). Ten syn dyrektora szkoły okazał się wybitnym twórcą symfonii, kwartetów smyczkowych, pieśni, nazywanych z niemiecka Lieder. W wielu swych pieśniach Schubert do akompaniamentu wykorzystywał fortepian. Partie instrumentalne towarzyszące wokalistom miały swój niepowtarzalny charakter – potrafiły wywołać pożądany nastrój, przedstawić widzom określoną postać bądź sytuacje, na przykład, tak jak w Królu Olch, uderzenie pioruna lub szaloną ucieczkę na koniu przez pogrążony nocy, targany burzą las. Kompozytor potrafił także wywołać u słuchaczy nastrój beztroski. W takim właśnie duchu utrzymana jest jedna z najsłynniejszych pieśni Schuberta – Pstrąg , gdzie radosna zabawa w wozie została ukazana za pomocą „skaczących” po pięciolinii nutek. Schubert Franz Peter kompozytor austriacki, był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli muzycznego romantyzmu, muzyki uczył się u swego ojca, gry na organach u V. Ružički i kompozycji u A. Salieriego w Wiedniu, śpiewał także w chórze cesarskiej kapeli i grał na skrzypcach w orkiestrze dworskiej. W latach1814-1816 pracował jako nauczyciel, w1818 i 1824r. udzielał lekcji muzyki córkom księcia J. Esterházego w Zseliz. Mieszkał w Wiedniu, gdzie od 1816 organizował koncerty swojej muzyki, na których wykonawcami byli jego przyjaciele (np. śpiewak J.M. Vogl). W twórczości Schuberta najważniejsze miejsce zajmują pieśni i muzyka symfoniczna. Pieśni Schuberta są inspirowane muzyką ludową cechuje je bogactwo form i odmian gatunkowych - obok znanych dotychczas form pieśni zwrotkowej, wariacyjnej, tworzył np. formy ballady pieśniowej. Wśród dzieł symfonicznych wyróżniają się: VII Symfonia C-dur Wielka i VIII Symfonia h-moll Niedokończona. Do ważniejszych kompozycji zaliczamy: orkiestrowe – 8 symfonii, 11 uwertur, tańce, utwory na skrzypce i orkiestrę, m.in. Konzertstück D-dur. Kameralne - 13 kwartetów smyczkowych, m.in. Śmierć i dziewczyna, 2 tria smyczkowe, 3 tria fortepianowe, fortepianowe - 17 sonat, Wanderer-Fantasie C-dur opus 15, Moments musicaux opus 94 , 4 Impromptus opus 142. Ponadto stworzył ponad 600 pieśni na głos z fortepianem do tekstów m.in.: J.W. Goethego, F. Schillera, H. Heinego, H.F.L. Rellstaba, W. Müllera, F. Rückerta, w cyklach, np.: Piękna młynarka (1823), Łabędzi śpiew (1828), oraz samodzielne: Małgorzata przy kołowrotku (1814), Polna różyczka (1815), Król elfów (1815), Śmierć i dziewczyna (1817), Pstrąg (1817), Wędrowiec (1819). Był twórcą 8 mszy, m.in.: F-dur (1814), Deutsche Trauermesse (Deutsches Requiem, 1818), Deutsche Messe (1827), 2 utwory Stabat Mater (1815,1816), 6 antyfon na Niedzielę Palmową (1820). Utwory chóralne a cappella i z akompaniamentem orkiestry lub fortepianu i oper, m.in.: Alfonso und Estrella (1822), Fierabras (1823). Kolejnymi kompozytorami, którzy definitywnie zerwali z tradycjami kanonami muzyki poprzedniej epoki byli Fryderyk Chopin (1810-1849) oraz Franciszek Liszt (1811-1886). Urodzeni niemal w tym samym czasie, prekursorzy nowych technik gry na fortepianie, diametralnie różnili się między sobą pod względem osobliwości. , 4 Fryderyk Chopin przyszedł na świat w Żelaznej Woli w roku 1810. Odebrał staranne wykształcenie muzyczne pod kierunkiem znanych pedagogów. Po ukończeniu studiów opuścił Warszawę i zaczął podróżować dając koncerty w całej Europie. W roku 1830 osiedlił się w Paryżu. Tam szybko zyskał sławę i rozgłos. Muzyka Chopina jest bardzo zróżnicowana wśród jego utworów można równie łatwo odnaleźć dzieła o charakterze dynamicznym, wyrażające uczucia gwałtowne i pełne niepokoju, jak i kompozycje spokojne melancholijne nastroje artysty. Po śmierci Chopina, zgodnie z jego wolą, siostra kompozytora, Ludwika zabrała serce artysty z powrotem do Polski. Franciszek Liszt, żył długo i znał w sobie wystarczająco wiele sił, by pokonywać wszelkie przeciwności losu, załamania i wątpliwości natury artystycznej. Przez całe życie, od wczesnej młodości, którą spędził w swojej ojczyźnie na Węgrzech, uzdolniony i niezwykle przystojny Liszt brylował w salonach dziewiętnastowiecznej Europy. Od najmłodszych lat uważany był za geniusza. Już jako dwunastoletni chłopiec podbił Paryż. W prasie nie było końca zachwytom, jeden z komentatorów pisał: „Wczoraj uwierzyłem w reinkarnacje”. Liszt grywał na dworze francuskiego króla, adorowany był przez najpiękniejsze damy, a jego podobiznę można było kupić w każdy sklepie. Europę ogarnęła prawdziwa „lisztomania”. Do dziś zachowały się rysunki przedstawiające mdlejące na widok kompozytora niewiasty, a nawet fortepian uginający się pod jego ciężarem osobliwości. Chopina i Liszta należy uznać za pierwszych prawdziwych wirtuozów fortepianu – muzyków, którzy tchnęli w ten instrument duszę i potrafili w pełni wykorzystać jego możliwości. Dzięki zastosowaniu dwu pedałów zwiększono głośność instrumentu oraz wydobyto jego pełnie brzmienia, o jakiej się nie śniło trzydzieści lat wcześniej. Chopin jako pierwszy ustawił fortepian bokiem do widowni, co przy otwartej pokrywie instrumentu sprawiało, iż dźwięk był o wiele lepiej słyszalny. Chopin tworzył niemal wyłącznie utwory przeznaczone na fortepian, instrument typowy dla okresu romantyzmu muzycznego. Geniusz polskiego kompozytora przejawił się w twórczym syntetyzowaniu elementów ówczesnej kultury muzycznej (styl brillant, polska muzyka ludowa) oraz wytyczeniu nowych dróg w twórczości fortepianowej poprzez nowatorstwo w dziedzinie harmoniki i techniki pianistycznej, a przede wszystkim w stworzeniu niepowtarzalnego, rozpoznawalnego od pierwszych taktów, stylu muzycznego. Do najbardziej efektownych osobowości sceny w muzyce dziewiętnastego wieku należy niewątpliwie zaliczyć włoskiego skrzypka i kompozytora Niccolo Paganiniego (1782-1840) – muzyka tak doskonałego, iż niektórzy podejrzewali go o potajemny pakt z samym szatanem. Paganini miał zaiste diaboliczne czarne oczy i kruczoczarne loki. Zahipnotyzowani słuchacze bez słowa podziwiali techniczne wyczyny wirtuoza, który popisywał się nieprawdopodobną prędkością gry i mistrzowskim opanowaniem instrumentu. Paganini jako najwybitniejszy wirtuoz skrzypcowy swoich czasów rozwinął ogromnie technikę gry na tym instrumencie, stosując na nie spotykaną dotąd skalę dwudźwięki, akordy, błyskotliwe pochody figuracyjne, przestrajanie skrzypiec, kombinacje gry smyczkiem (arco) i pizzicato, flażolety. Efekty te wykorzystywał we własnych utworach, które stanowiły jego wyłączny repertuar. Najsłynniejsze z nich to 24 Kaprysy opus 1 na skrzypce solo, transkrybowane częściowo na fortepian przez F. Liszta i R. Schumanna. Temat Kaprysu a-moll nr 24 wykorzystali w swych utworach J. Brahms, S.W. Rachmaninow i W. Lutosławski. Błędem byłoby jednak stwierdzenie, iż romantyczni kompozytorzy starali się jedynie pisać muzykę coraz bardziej efektowną, po to by zrobić na słuchaczach jak najlepsze wrażenie. Znaleźli się również twórcy, którzy ducha romantyzmu potrafili wpleść w ramy klasycznej techniki, formy oraz stylu muzycznego. 11-1886). Do tych twórców muzyki romantycznej należy zaliczyć także Mendelssohn-Bartholdy Felix Jakob Ludwig (1809-1847). Był on kompozytorem niemiecki. Studia kompozycji i teorii muzyki u K.F. Zeltera w Singakademie w Berlinie. W 1821 wraz ze swym pedagogiem odwiedził w Weimarze J.W. Goethego, co zapoczątkowało długotrwałą znajomość i żywe kontakty z poetą niemieckim, mające zasadniczy wpływ na formację duchową Mendelssohna. Był kompozytorem przełomu dwóch epok: klasycyzmu i romantyzmu. W fortepianowych Pieśniach bez słów zapoczątkował romantyczną miniaturę instrumentalną. Był także jednym z pierwszych twórców romantycznego koncertu instrumentalnego. Już w wieku siedemnastu lat napisał swą słynną uwerturę do Snu nocy letniej, powszechnie uznaną za arcydzieło muzyki orkiestrowej, w którym artysta zdołał w genialny sposób uchwycić atmosferę dramatu Szekspira. Okres, który został tu omówiony odcisnął na trwałe swoje piętno w historii muzyki, dodając swoje piękno i barwę tego okresu poprzez zachowane do dziś utwory, które zalicza się do kanonu muzyki i które „żyją” do dzisiaj na salach koncertowych.
Przedstawiciele polskiego romantyzmu
Fryderyk Chopin urodził się 1 marca 1810 roku (według oświadczeń samego artysty i jego rodziny) lub 22 lutego (według metryki chrztu, sporządzonej kilka tygodni po urodzeniu) w Żelazowej Woli koło Sochaczewa, na Mazowszu, w ówczesnym Księstwie Warszawskim w rodzinie francuskiego imigranta.

Jego ojciec Mikołaj (Nicolas) Chopin był zatrudniony w posiadłości hrabiów Skarbków jako nauczyciel i wychowawca dzieci, a matka Tekla Justyna z Krzyżanowskich.


Po narodzinach Fryderyka cała rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie Mikołaj Chopin otrzymał posadę wykładowcy języka i literatury francuskiej w Liceum Warszawskim. Prócz tego prowadził pensjonat dla synów ziemiańskich spoza Warszawy. Fryderyk od najmłodszych lat przejawiał niezwykłe uzdolnienia muzyczne, a ponieważ muzyką zajmowała się cała rodzina, pierwsze fortepianowe próby kompozytorskie sześcioletniego chłopca przyjęto jako rzecz naturalną. Regularne lekcje gry na fortepianie zaczął pobierać w wieku lat siedmiu (był już autorem dwóch polonezów - g-moll i B-dur) i okazał się tak obiecującym uczniem ,że natychmiast posypały się zaproszenia na występy od znakomitych rodzin warszawskich. Pierwszy duży koncert fortepianowy dał w wieku ośmiu lat.Pierwszych profesjonalnych lekcji gry na fortepianie udzielał mu Wojciech Żywny (ur. 1756 w Czechach).
Lekcje te trwały od 1816 do 1822 roku, do momentu, w którym Żywny nie był już w stanie niczego więcej nauczyć bieglejszego od siebie ucznia. Dalej nad rozwojem talentu Fryderyka czuwał być może Wilhem Wacław Würfel (ur. 1791 w Czechach), pierwszorzędny pianista i profesor konserwatorium, który miał udzielać mu cennych, choć nieregularnych porad w zakresie gry na fortepianie i organach.
MUZYKA WSPÓŁCZESNA
Początki muzyki współczesnej sięgają późnego romantyzmu lub modernizmu, kiedy to powstały style muzyczne będące pomostem łączącym romantyzm z muzyką współczesną i w zależności od okoliczności mogą być zaliczane do jednej bądź do drugiej epoki. Style takie jak impresjonizm czy ekspresjonizm rozciągnęły formułę romantyczną do granic wytyczonych przez obowiązujące zasady teorii muzyki. Próba przekazania przez muzykę barw, wrażeń i nastrojów oraz konieczność ich zmian w obrębie dzieła, doprowadziły do skrajnej chromatyzacji materiału dźwiękowego, a w konsekwencji do rozpadu struktur tonalnych. Dla muzyków poszukujących nowych środków wyrazu ukształtowany ponad sto lat wcześniej system dur-moll był zasadniczym ograniczeniem. Pierwszym, który świadomie zburzył strukturę tonalną był Arnold Schönberg, dając początek muzyce dodekafonicznej. Uczniowie Schoenberga i jego następcy, przede wszystkim Alban Berg i Anton Webern rozwinęli jego koncepcję inicjując nurty serializmu i punktualizmu. Ich kontynuatorzy w drugiej połowie XX w. Bruno Maderna, Karlheinz Stockhausen, Witold Lutosławski, Henri Dutilleux, Milton Babbitt związani byli zarówno z serializmem, jak też z kierunkiem aleatoryzmu. Równolegle do Schoenberga powstały też inne koncepcje rezygnujące z tonalności, których autorami byli Charles Ives i Edgar Varese. Innym sposobem przezwyciężenia systemu tonalnego była mikrotonowość, reprezentowana przez Ernsta Kreneka i Henry'ego Partcha.

Rozwój technologii elektronicznej i nagraniowej spowodował rozwój muzyki konkretnej (1948 - Pierre Schaeffer) i elektronicznej (1953 - Herbert Eimert i Karlheinz Stockhausen). Kierunki te, oparte na technice elektronicznego przetwarzania i montażu dźwięków na taśmie magnetofonowej, w późniejszych latach określano wspólnie mianem muzyki eksperymentalnej. W latach 50-tych powstało kilka znaczących ośrodków - najczęściej przy rozgłośniach radiowych (Kolonia, Paryż, Mediolan) i uniwersytetach (Columbia-Princeton). W 1956 roku w Warszawie powstało Studio Eksperymentalne Polskiego Radia. Najwybitniejszym przedstawicielem tego kierunku w muzyce polskiej jest Bogusław Schaeffer.

Niejako na przekór tym eksperymentom tworzył się nurt neoklasyczny, który początkowo był powrotem do klasycznej równowagi środków kompozytorskich i wyrazu dzieła, a z czasem wszedł do arsenału środków stylistycznych jako jedna z technik stylizacji.

Ważnym kierunkiem w muzyce współczesnej lat 60-tych i 70-tych był minimalizm zainicjowany przez Terry'ego Rilleya, Steve'a Reicha i Philipa Glassa. Kierunek ten popularność zyskał dopiero w latach osiemdziesiątych, kiedy ustępował tworzącym się nie tylko na gruncie muzyki kierunkom postmodernistycznym, których istotną cechą jest wzajemne oddziaływanie pomiędzy współczesną muzyką poważną a muzyką jazzową i rockową oraz odkrywanie dorobku nieeuropejskich kultur muzycznych (Muzyka Świata).


POLSKA MUZYKA WSPÓŁCZESNA
Określenie "polska szkoła kompozytorska" spopularyzowane zostało na początku lat sześćdziesiątych XX wieku przede wszystkim przez muzyczną krytykę niemiecką. Ten termin powstał, by nazwać specyficzny styl polskiej muzyki, w której podstawą kształtowania utworu muzycznego jest barwa dźwięku. Narodziny "polskiej szkoły kompozytorskiej" stały się możliwe dzięki odwilży politycznej po śmierci Stalina, która w Polsce doprowadziła do politycznego przesilenia w 1956 roku. Wówczas to wraz z kultem jednostki w sferze życia politycznego zostały odrzucone dogmaty realizmu socjalistycznego w przestrzeni kultury. Niebagatelne znaczenie dla powstania "polskiej szkoły kompozytorskiej" miało też powołanie do życia w październiku 1956 roku międzynarodowego festiwalu muzyki współczesnej >>> "WARSZAWSKA JESIEŃ").

Estrada festiwalu "WARSZAWSKA JESIEŃ" stała się miejscem pierwszych w Polsce prezentacji utworów, tworzących kanon współczesności (ze ŚWIĘTEM WIOSNY Igora Strawińskiego na czele). Stała się ona także manifestacją nowych tendencji estetycznych w polskiej muzyce. Dotyczyły one na początku przede wszystkim zastosowania techniki dodekafonicznej, następnie sięgnięcia po technikę, nazwaną w Polsce sonorystyczną, opartą na prymacie barwy dźwięku nad wszystkimi innymi parametrami kompozycji.

Tę estetykę prezentują w polskiej muzyce przede wszystkim Witold Lutosławski (1913-1994) oraz Krzysztof Penderecki (ur. 1933) i Henryk Mikołaj Górecki (ur. 1933), a nadto - Kazimierz Serocki (1922-1981) i Tadeusz Baird (1928-1981), Wojciech Kilar (ur. 1932), Witold Szalonek (ur. 1927), Bogusław Schaeffer (ur. 1929) i Włodzimierz Kotoński (ur. 1925).
Lutosławski

Muzyka Witolda Lutosławskiego wpisała się w krąg najwybitniejszych dokonań całego stulecia, choć zasadnicza i istotna jej część powstała w jego drugiej połowie, pomiędzy 1958 rokiem MUZYKA ŻAŁOBNA a 1992 IV SYMFONIA. W powstałych w tym czasie partyturach kompozytor stworzył swój bardzo charakterystyczny język kompozytorski oraz wykształcił indywidualny kształt muzycznego piękna, co spowodowało, że już za życia określany był mianem "klasyka współczesności".

W MUZYCE ŻAŁOBNEJ stworzył podstawy harmoniki dwunastodźwiękowej, odległej technicznie i estetycznie od dokonań szkoły wiedeńskiej Arnolda Schönberga. W >>> GRACH WENECKICH (1961) zainicjował posługiwanie się w ograniczonym zakresie elementem przypadku, zwanym "kontrapunktem aleatorycznym". W KWARTECIE SMYCZKOWYM (1964) wprowadził ideę formy dwuczęściowej, w której część pierwsza ma charakter wstępny, część druga przyjmuje na siebie główne zadania ekspresyjne. W latach osiemdziesiątych kompozytor doprowadził do końca swą zasadę "techniki łańcuchowej", polegającej na zazębianiu się materiału dźwiękowego między częściami utworu lub jego warstwami.

Spoglądając na dzieło Witolda Lutosławskiego dostrzec można, jak konsekwentnie i intensywnie rosło ono jako integralna całość. Od MUZYKI ŻAŁOBNEJ budował swój własny, oryginalny świat. Własny i oryginalny, lecz nie hermetyczny i odosobniony. Lutosławski znalazł ów przedziwny punkt przetwarzania się tradycji w przyszłość, granicę pomiędzy akceptacją przekraczanej tradycji i rezerwą wobec nowych lądów, które się odkrywa. Wybitnie nowatorski i odkrywczy, nigdy nie stał się radykalny i awangardowy. Jako swe wzory wskazując Haydna i Mozarta, Chopina i lirykę Brahmsa, najdalszy był jednak od tradycjonalizmu.

Do najważniejszych utworów Lutosławskiego należą cztery symfonie (1947, 1967, 1983 - >>> III SYMFONIA, 1992 - >>> IV SYMFONIA); utwory orkiestrowe: >>> KONCERT NA ORKIESTRĘ (1954), >>> MUZYKA ŻAŁOBNA (1958), >>> GRY WENECKIE (1961), LIVRE POUR ORCHESTRE (1968), MI-PARTI (1976), NOVELETTE (1979), ŁANCUCH 3 (1986), INTERLUDIUM (1989); koncerty instrumentalne: WIOLONCZELOWY (1970), KONCERT PODWÓJNY na obój, harfę i orkiestrę kameralną (1980), PARTITA na skrzypce i orkiestrę (1988 - orkiestrowa wersja utworu na skrzypce i fortepian z 1984), ŁANCUCH 2 - dialog na skrzypce i orkiestrę (1985), >>> FORTEPIANOWY (1988); utwory wokalno-orkiestrowe: >>> TRZY POEMATY HENRI MICHAUX na chór i orkiestrę (1963), PAROLES TISSEES na tenor i orkiestrę kameralną (1965), LES ESPACES DU SOMMEIL na baryton i orkiestrę (1975), CHANTEFLEURS ET CHANTEFABLES na sopran i orkiestrę (1990); kameralne: KWARTET SMYCZKOWY (1964), PRELUDIA I FUGA na 13 instrumentów smyczkowych (1972), ŁANCUCH 1 na zespół kameralny (1983); solowe: WARIACJE NA TEMAT PAGANINIEGO na 2 fortepiany (1941), WARIACJA SACHEROWSKA na wiolonczelę solo (1975), EPITAFIUM na obój i fortepian (1979), GRAVE - METAMORFOZY na wiolonczelę i fortepian (1981), PARTITA na skrzypce i fortepian (1984), SUBITO na skrzypce i fortepian (1992).
Penderecki

Kariera muzyki Krzysztofa Pendereckiego zaczęła się na przełomie lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych. Brzmieniowa wynalazczość kompozytora najpierw skupiła się na nietradycyjnych sposobach artykułowania dźwięku przez instrumenty smyczkowe, np. grze za podstawkiem, pukaniem drzewcem smyczka o pudło rezonansowe instrumentu, a więc traktowanie instrumentów smyczkowych jako instrumentów perkusyjnych. Jednocześnie Krzysztof Penderecki rozwinął bogatą w sposoby techniczne metodę posługiwania się tzw. klasterami, czyli płaszczyznami dźwiękowymi, tworzonymi przez sąsiadujące ze sobą dźwięki. Tym sposobem Krzysztof Penderecki stworzył swój bardzo indywidualny i rozpoznawalny idiom dźwiękowy, oparty na perkusyjnym brzmieniu instrumentów nieperkusyjnych oraz na ekspresji narastających, wewnętrznie przemieszczających się, wędrujących w akustycznej przestrzeni płaszczyzn dźwiękowych.

Przełomowym momentem w rozwoju kariery kompozytorskiej i estetyki muzyki Krzysztofa Pendereckiego stała się, napisana na zamówienie radia WDR w Kolonii, PASJA WEDŁUG ŚWIĘTEGO ŁUKASZA (1966). Rozpoczyna ona w twórczości Pendereckiego serię wielkich dzieł oratoryjno-kantatowych o charakterze religijnym i monumentów symfonicznych, coraz wyraźniej odwołujących się do estetyki późnoromantycznej. W latach dziewięćdziesiątych muzyka Pendereckiego dość wyraźnie wpisuje się w estetykę postmodernistyczną.

Sięgając po tematy uniwersalne, po teksty dla europejskiej kultury fundamentalne, Penderecki odrzucił postawę twórcy awangardowego, eksperymentującego z nowym językiem dźwięków. Utarło się przekonanie, że Krzysztof Penderecki stał się twórcą syntezy dotychczasowych dokonań w muzyce XX wieku, dokonanej w szeroko otwartej perspektywie na dzieje europejskiej muzyki od średniowiecznego chorału po awangardę oraz na świat kultury Europy Zachodu i Wschodu. Metodą Krzysztofa Pendereckiego stała się natomiast reinterpretacja tradycji. Jest to więc droga różnorakich powrotów, czynionych z nieustanną świadomością dnia dzisiejszego.

Do najważniejszych utworów Krzysztofa Pendereckiego należą: TREN - OFIAROM HIROSZIMY, (1960); I KWARTET SMYCZKOWY, (1960); ANAKLASIS na smyczki i perkusję, (1960); oratorium DIES IRAE pamięci pomordowanych w Auschwitz, (1967); KOSMOGONIA, (1970); utwory religijne: >>> PASJA WEDŁUG ŚWIĘTEGO ŁUKASZA, (1965); >>> JUTRZNIA, (1970); MAGNIFICAT, (1974); TE DEUM, (1980); >>> POLSKIE REQUIEM, (1984); opery: DIABŁY Z LOUDUN, (1969); RAJ UTRACONY, (1978); CZARNA MASKA, (1986); UBU KRÓL, (1991); utwory orkiestrowe m.in.: II CHRISTMAS SYMPHONY, (1980); PASSACAGLIA, (1988); ADAGIO, (1989); koncerty m.in. wiolonczelowy, skrzypcowy, altówkowy; utwory kameralne m.in.: TRIO SMYCZKOWE, (1991)

MUZYKA MŁODZIEŻOWA


Hasło "muzyka młodzieżowa" dzieli ludzi. Jedni uważają, że problem nie istnieje, drudzy przeciwnie – że jest to jeden z fenomenów naszych czasów. Muzyka młodzieżowa to muzyka młodych ludzi. Oni są twórcami, odbiorcami, odtwórcami tej muzyki. Muzyka młodzieżowa posiada aspekt polityczny, socjologiczny, ekonomiczny, pedagogiczny i psychologiczny. Nie sposób jednak całkowicie ich od siebie rozdzielić.Wokół muzyki młodzieżowej nagromadziło się wiele kontrowersji, które mają one różne podłoże. Dotyczy to zarówno ocen pozytywnych tej muzyki, jak i negatywnych. Środowisko młodzieży w większości bezkrytycznie akceptuje "swoją" muzykę niezależnie od jej poziomu artystycznego i ideowego. Dostrzega się w niej wiele walorów, takich jak: różnorodność, porozumienie się pomiędzy rówieśnikami, podobne problemy wieku, żywiołowość. Rytuał wokół muzyki młodzieżowej, zewnętrzna forma odbioru, hałaśliwe zachowanie się, nadmiar głośności w wykonaniu, niestaranny a wyzywający ubiór, czasem autentyczne niechlujstwo sprawiają, że wokół muzyki młodzieżowej narosła nieufność ze strony starszego pokolenia.W historii notowanej świata nie spotykamy tak powszechnego zjawiska, wywołującego tyle emocji. Muzyka jest manifestacją swojej epoki. Kultura masowa, której cząstką jest muzyka młodzieżowa, ma genezę i charakter kultury urbanistycznej. Szkoda tylko, że w swej warstwie nieprofesjonalnej muzyka ta nie przedstawia większych wartości. Właśnie ten rodzaj muzyki zawładnął gustami estetycznymi młodych, pasjonujących się listami przebojów, adorujących bezkrytycznie swoich idoli "tkwiących po uszy" w intratnym showbusinessie. Bez wątpienia muzyka ta wyrobiła u nastolatków poczucie odrębności wobec reszty społeczeństwa. Odrębność ta manifestowana jest dodatkowo przez wygląd zewnętrzny, wspólne imprezy – dyskoteki, festiwale, koncerty muzyki rockowej, itp. Na wzór kibiców sportowych młodociani łączą się w grupy fanów gloryfikujących dany zespół lub danego idola – piosenkarza czy też instrumentalistę. Te właśnie zespoły fanów są do siebie nastawione nieraz maksymalnie nietolerancyjnie, wręcz wrogo, co ujawnia się czasem w zbiorowych rękoczynach. Wywoływane są one w niewyobrażalnym nasileniu hałasu i upodabniają się do stanu po zażyciu narkotyków. Ta wyzwolona agresja przynosi niekiedy opłakane skutki w postaci demolowanych wnętrz i urządzeń publicznych. Kult idoli podsycany przez telewizję, radio, prasę prowadzi do marzeń o łatwej i barwnej karierze, do braku motywacji do nauki, pracy, długotrwałych wysiłków, w rezultacie – do konsumpcyjnych postaw młodych ludzi. Reasumując należy stwierdzić, że muzyka młodzieżowa stała się najbardziej oddziałującym na młode pokolenie rodzajem muzyki. W swej części profesjonalnej niesie ona wysokie wartości wspomagające rozwój estetyczny. Żywy niepokój wychowawców jednak budzi fakt działalności złych zespołów o niskim poziomie repertuarowym i wykonawczym. Kontakt młodzieży z tego rodzaju twórczością muzyczno – literacką może mieć raczej zgubne znaczenie dla rozwoju osobowości młodego człowieka. Zastanawia tylko fakt, jak to się stało, że tego rodzaju twórczość zyskała sobie prawo do rangi symbolu młodzieży naszych czasów.



ilustracje dzięki uprzejmości Doroty Gołdy






©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna