Z. S. Jabłoński jasna góra wpisywana w europę


Kult Matki Bożej Jasnogórskiej w przestrzeni Europy



Pobieranie 434.36 Kb.
Strona2/5
Data03.05.2016
Rozmiar434.36 Kb.
1   2   3   4   5
Kult Matki Bożej Jasnogórskiej w przestrzeni Europy

Znamiennymi wyznacznikami europejskiego wymiaru Jasnej Góry pozostają kościoły i kaplice noszące tytuł Matki Bożej Jasnogórskiej, a także obrazy znajdujące się w innych miejscach kultu bądź publicznych spotkań lokalnych wspólnot.

Proces rozszerzania się kultu Matki Bożej wyrażający się translokacją Wizerunku Jasnogórskiego w Europie pozostawał na przestrzeni wieków uwarunkowany różnymi wydarzeniami. Niewątpliwie propagatorami pozostają paulini. W dużym stopniu krzewicielami czci Jasnogórskiej Bogarodzicy byli zmuszeni do emigracji Polacy, zwłaszcza w XIX i XX w. Obraz Jasnogórski nieśli ze sobą na obczyznę uczestnicy powstań narodowych, chłopi i robotnicy szukający za granicą pracy, żołnierze polscy walczący na wszystkich frontach obu wojen światowych, a także postsolidarnościowi wygnańcy.

Wokół niektórych Obrazów Jasnogórskich rozwinęły się nawet sanktuaria pielgrzymkowe, natomiast nie udało się ustalić, czy Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej, zwłaszcza umieszczone poza kościołami przetrwały, szczególnie na terenach krajów obozu komunistycznego, gdzie prowadzono walkę z religią.

Pierwsze obrazy i ołtarze poświęcone Matce Bożej Jasnogórskiej były już znane w XV wieku na Węgrzech. Zapewne wiązało się to z faktem, że właśnie ten kraj był macierzystą siedzibą paulinów, skąd przybyli na Jasną Górę. Z tego okresu pochodzi kopia obrazu Jasnogórskiego, nazywana Czarną Madonną, w Sopron, dokąd paulini przybyli w 1482 roku147. Wizerunek Jasnogórski czczono również w kościołach franciszkańskich w Simontomya, Baja, Jaszbereny, Szegedzie i Szabadce. Współcześnie na terenie Węgier znajduje się 7 kościołów pod wezwaniem Matki Bożej Częstochowskiej. W dziesięciu innych świątyniach, w ołtarzu głównym umieszczone są kopie Obrazu Jasnogórskiego. Jedna z nich znajduje się w katedrze Prymasa Węgier w Ostrzyhomiu-Esztergom. Kult tego Wizerunku jest szczególnie żywy w kościele paulinów w Pécs148.

Polscy robotnicy pracujący na terenie Austrowęgier wprowadzali do swoich miejsc pobytu Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej, m.in. kolonia kolejarzy polskich w Kisújszállás w r. 1915149. Pracownicy zakładów produkujących wagony pulmanowskie w kaplicy zakładowej intronizowali kopię Obrazu w 1935 roku150. W okresie II wojny światowej żołnierze polscy internowani na terenie Węgier do swoich obozowych kaplic-świetlic a także kościołów dokąd uczęszczali, w latach 1941-1944 wprowadzali wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej151, jedenaście w 1942 roku152.

W ośrodku pątniczym w Marianosztra, dokąd powrócili paulini w 1990 roku po upadku komunizmu, czczona jest Jasnogórska Maryja w stylizowanym zapisie malarskim z 1711 roku jako Patronka Węgier – Wielka Pani Narodu Węgierskiego153.

W głównym ołtarzu kościoła popaulińskiego w Budapeszcie, będącego odwzo­rowaniem ołtarza z Bazyliki Jasnogórskiej, znajduje się Obraz Jasnogórskiej Bogu­rodzicy z XVIII w. W budynku poklasztornym mieści się, po zlikwidowaniu przez komunistów wyższych seminariów duchownych, Akademia Teologiczna. Nie pozostaje to zapewne bez wpływu na częstotliwość ich pielgrzymowania na Jasną Górę154.

W stolicy Węgier najbardziej znanym miejscem czci Matce Bożej Czę­stochowskiej jest kościół Skalny na górze św. Gellerta. Wykutą w skale grotę – kościół, przekazano paulinom sprowadzonym z Polski w roku 1933, zamieniona została po wojnie na magazyn. W latach osiemdziesiątych Towa­rzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. Josefa Antalla, organizowało również w Polsce odczyty dla popularyzacji idei odnowienia Skalnego Kościoła. Po odre­staurowaniu go, intronizowano uroczyście Obraz Jasnogórskiej Bogurodzicy na tle Orła Białego w 1994 roku155. Kolejny Wizerunek Jasnogórski wprowadzono w Budapeszcie w roku 1995 w kaplicy kościoła sióstr karmelita­nek bosych156.

Na ciągłą żywotność kultu Jasnogórskiej Bogurodzicy na terenie Węgier wska­zuje m.in. dedykowanie Jej w roku 2000 kościoła filialnego w parafii Gyomaendrod k/Debreczyna157.

Zakon Paulinów rozprzestrzenił się również klasztory na terenie Chorwacji, która była w ciągu wieków terenem krwawych walk różnych kultur. Kult maryjny stał się ostoją wiary dla tutejszych katoli­ków a Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej również ulubionym motywem w chorwackim malarstwie narodowym.

Znamienną pozostaje infor­macja o 50 obrazach Matki Bożej Jasnogórskiej Bogurodzicy otrzymanych w roku 1708 przez bp. Zagrzebia Marcina Brajkovicia od przeora jasnogór­skiego o. Rafała Chrzanowskiego.

Z tego okresu pochodzą Wizerunki Jasnogórskie m.in. w Varaždinie, Križevcach, Lepoglavie, Pakracu, Petrinji i kilku innych miejscowościach. Wobec dokonanej kasaty paulinów przed dwustu laty a także zniszczeń spowo­dowanych wojną na Bałkanach w roku 1991, odtworzenie dokładnej liczby Obrazów Jasnogórskich jest niemożliwe. Przyjmuje się szacunkowo 50-80 zachowanych obra­zów w kościołach lub przeniesionych do budynków przykościelnych158.

Pięć kościołów nosi tytuł Matki Bożej Jasnogórskiej, w czterech poświęcono Jej ołtarze. Za najstarszą z kopii czczonych tutaj uważana jest Czarna Pani Subotnicka. Ze względu na brak blizn na twarzy Maryi wysuwa się hipo­tezę, że została wykonana przed uszkodzeniem Wizerunku Jasnogórskiego w roku 1430. Subotnica jest najbardziej nawiedzanym sanktuarium Matki Bożej Jasnogórskiej159.Dużą popularnością cieszy się obraz Matki Bożej Jasnogórskiej w kościele św. Piotra i Pawła w Sveti Petar u Szumi (św. Piotr w Lesie) na półwyspie Istria. Obraz ten otoczony był szczególnym kultem już od roku 1721, ze względu na krwawe łzy spływające z oblicza Matki Bożej. Po powrocie paulinów w roku 1991 odnowiono klasztor – kult uległ znacznemu ożywieniu. W 2003 roku, w czasie pielgrzymki Jana Pawła II do Chorwacji, ten obraz Matki Bożej umieszczony został przy ołtarzu papieskim160.

W Słowenii, czczony jest Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej w Kostrivnicy pod nazwą Polskiej Matki Boskiej, nabyty przez pielgrzymów na Jasnej Górze w 1750 roku161.

Na terenach obecnej Austrii paulini posiadali dwanaście klasztorów, niektóre z nich uległy zniszczeniu a cenniejsze przedmioty przekazano do innych kościołów i mu­zeów. W Wiener Neustadt kopię Wizerunku Jasnogórskiego z XVII wieku przeniesiono do kościoła pocysterskiego162. Dwa paulińskie kościoły z XVI i XVII wieku noszą tytuły Matki Bożej Jasnogór­skiej, a w pięciu innych poświęcono Jej ołtarze. W Maria Trost k./ Grazu, w sanktuarium zbudowanym w XVIII wieku w fresk nawy głównej wpisany jest Wizerunek Jasnogórski163. Wśród zwiększającej się w XX wieku liczby Jasnogórskich kopii w stolicy Austrii w Wiedniu należy przypomnieć specy­ficzny kontekst wydarzeń, jakie one upamiętniają.

W roku 1906 kościołowi na Kahlenbergu, któremu księża zmartwychwstańcy i Po­lonia wiedeńska nadała charakter pomnika narodowego z trofeami wojennymi Jana III Sobieskiego z roku 1683. Przeor Jasnej Góry, o. Euzebiusz Rejman, podarował kopię Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej. W trzechsetną rocznicę zwycięstwa nad Turkami w 1983 roku, Jan Paweł II tutaj poświęcił ka­plicę pod wezwaniem Matki Bożej Jasnogórskiej164.

W roku 1963 w ołtarzu kaplicy wiedeńskiego szpitala im. Semmelveisa została umieszczona kopia Jasnogórska, ofiarowana 3 maja na Jasnej Górze kard. Franciszkowi Königowi przez Prymasa Polski, kard. Stefana Wyszyńskiego. Kardynał austriacki od dawna posiadał w swojej pracowni Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej165.

W ostatnich latach liczba kopii jasnogórskich w kościołach i kaplicach na terenie Austrii znacznie wzrosła. Umieszczali je tutaj, chociaż nie zawsze w kościołach, polscy duszpasterze, Polacy – emigranci, bądź też pielgrzymu­jący na Jasną Górę Austriacy. Proboszcz ks. Jarosław Burski sprowadził w roku 1980 Wizerunek Matki Bożej Jasnogór­skiej do kaplicy zamkowej w Mariastein k/Kufstein, która stała się miejscem częstego zawierania sakramentu małżeństwa. Do odbudowanego kościoła zniszczonego w czasie II wojny światowej p.w. Przemienienia Pańskiego w Hochwechsel w 20 rocznicę, Gertruda John sprowadziła z Jasnej Góry Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej166.

W wieczór sobotni, 13 maja 2006, w 25. rocznicę zamachu na życie Jana Pawła II, który swoje ocalenie zawdzięczał Matce Bożej, w 350. rocznicę ślubów króla Jana Kazimierza, w 50. rocznicę Jasnogórskich Ślubów Narodu, uroczyście intronizowano kopię Obrazu Jasnogórskiego do Kościoła Polskiego w Wiedniu przy Rennwegu, w którym od ponad 100 lat pracują Księża Zmartwychwstańcy.

Wierna kopia obrazu wykonana przez Annę Torwirt w Toruniu, została 28 kwietnia 2006 poświęcona w czasie Apelu, transmitowanego przez Telewizję Trwam i Radio Maryja, w kaplicy Cudownego Obrazu.

Uroczystość poprzedziły trzydniowe rekolekcje prowadzone przez o. Melchiora Królika OSPPE z Jasnej Góry. Eucharystii, z udziałem licznie zgromadzonych Polaków pracujących w Wiedniu przewodniczył Prowincjał Polskiej Prowincji Zmartwychwstańców ks. Adam Piasecki CR wraz z rektorem Polskiej Misji Katolickiej w Austrii, ks. Zygmuntem Wazem CR. Polską ambasadę reprezentowali konsulowie Tadeusz Oliwiński i Andrzej Kuźma167.

Na Słowacji paulini również posiadali swoje klasztory, w niektórych zachowały się Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej. W Trnavie, w popaulińskim kościele św. Józefa znajduje się ołtarz z kopią Wizerunku Jasno­górskiego pochodzącą z XVI wieku a także w katedrze św. Jana Chrzciciela w bocznym ołtarzu168.

W XVIII wieku zbudowano na terenie Słowacji dwa kościoły p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej. W dziesięciu innych kościołach słowackich znajdują się kopie Obrazu Jasnogórskiego, m.in. we Vranowie, gdzie paulini powrócili w 1990 roku169.

Kopie Obrazu posiadają także kościoły i kaplice na obszarze Czech i Moraw. Z niektórymi z nich związane są znaczące wydarzenia i tradycje. Najbardziej złożone podanie odnosi się do kopii Jasnogórskiego Wizerunku, pochodzącej z wieku XVII, czczonej jako Matka Boża Różańcowa w podominikańskim kościele w Uherskim Brodzie na Morawach. Miasteczko miało być miejscem kultu Obrazu przed sprowadzeniem go do Częstochowy170. Jakkolwiek nie udokumentowano złożonej wersji tradycji uherskobrodzkiej, to jednak potwierdza ona związki kulturowe, łączące Polskę z Węgrami, Morawami i ze Słowacją także poprzez kult jasnogórski. Na Morawach, w Priborze obraz Matki Bożej Jasnogórskiej znajduje się w bocznym ołtarzu, podobnie jak w Gaboltovie w Beskidzie Niskim, w gotyckim kościele pod wezwaniem św. Wojciecha171.

W Českym Sterberku na południu Czech, w tamtejszej kaplicy zamkowej z Wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej związana jest z wyprawą pod Wiedeń w roku 1683 króla Jana III Sobieskiego.

Przy okazji wyrażania więzi łączących narody słowiańskie także przypominano kult maryjny jako znamionujący ich religijność. W 1000 rocznicę śmierci św. Metodego Polacy przekazali pobratymcom czeskim w Velehradzie obraz Jana Matejki przedstawiający świętych Cyryla i Metodego na tle Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej172.

W udostępnionym po upadku komunizmu kościele św. Wacława w Ostrawie znajduje się ołtarz Matki Bożej Jasnogórskiej z 1565 roku173.

Po przyłączeniu Zaolzia do Polski w 1938 kopię obrazu dla kościoła w Karwinie ofiarował Korpus Zaolziański i Związek Powstańców Śląskich174.

Współcześnie więzi katolików czeskich i polskich w przestrzeni Kościoła bywają znaczone również kopią Wizerunku Jasnogórskiego. W listopadzie 2000 roku chór Lutnia z Częstochowy uroczyście przekazał wizerunek Matki Bożej zakonnikom dominikańskim w kościele w Praskolasach k./Pragi, pielgrzymującym na Jasną Gorę175.

Najwyższej nobilitacji eklezjalnej na terenie Czech dostąpił wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej w Pišt, poprzez koronację 16 VI 2001 r. za zgodą Stolicy Apostolskiej, czczony od ponad stu lat. Koronatorem był bp Franciszek Wacław Lobkowicz z udziałem Nuncjusza Apostolskiego w Czechach abp. Giovanni Coppy oraz dwóch biskupów z Polski. W uroczystości koronacji uczestniczyli przedstawiciele ludności czeskiej, niemieckiej i polskiej176.

Poprzez jasnogórski kult maryjny utrwalała się także solidarność narodów słowiań­skich południowej Europy zmagających się często o swoją suwerenność.

Na terenie Rumunii najbardziej znanym miejscem oddawania czci Matce Bożej Częstochowskiej jest Cacica. Kopię Obrazu sprowadził tutaj ks. Jakub Bogdanowicz w 1810 r. Pielgrzymują do niego w sierpniu katolicy z Bukowiny. Żywotność tego maryjnego sanktuarium znalazła uznanie Stolicy Apostolskiej w 2000 roku, poprzez nadanie tytułu bazyliki tutejszemu kościołowi. Uroczystości przewodniczył kard. Luigi Poggi z Rzymu, Nuncjusz Apostolski w Rumunii abp Jean Clode Périsset, abp Joan Robu z Bukaresztu i bp Ryszard Karpiński177.

Kopia Obrazu Jasnogórskiego znajduje się także w kościele w Pojana Mikuli zamieszkanej w połowie przez Polaków178. Dwa wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej znacz­nych rozmiarów polscy emigranci umieścili przed 1947 r. w mieście Cluj: w katedrze obrządku greckokatolickiego i w katedrze obrządku rzymskokatolickie­go179.

W prawosławnej Bułgarii wyjątkowe wyróżnienie spotkało kopię obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej, czczoną w Tyrnowie jako Patronkę Jedności Chrześcijan. Ten wizerunek, podarowany w 1907 r. księżom zmartwychwstańcom przez Walentego Jakubika został ukoronowany 25 maja 2002 r. diademami przez Jana Pawła II w katedrze unickiej w Sofii. Jasnogórskie Wi­zerunki Jasnogórskiej Bogarórodzicy znajdują się również w kościele katolickim w Burgas a także w Złotych Piaskach, sprowadzony tam w latach 80. Modlą się przed nim przedstawiciele różnych narodów, wśród nich polscy turyści180.

Najmniej posiadamy śladów obecności Wizerunków Jasnogórskich w prawosławnej Grecji. Polacy z emigracji posolidarnościowej gromadzą się m.in. w kościele jezuitów w Atenach przed Obrazem Matki Bożej Jasnogórskiej namalowanym przez Bronisława Podsiadłego, jezuitę181.

Recepcja kultu jasnogórskiego wśród Słowian Wschodnich i narodów należących do Związku Radzieckiego stanowi w dalszym ciągu przedmiot poszukiwań naukowych.

W roku 1813 kopię Ikony Często­chowskiej umieszczono z polecenia cara Aleksandra I w Soborze Kazańskim w Peters­burgu a rosyjski Kościół prawosławny wprowadził liturgiczne święto Ikony Częstochowskiej pod datą 6 marca.

Jednak to wydarzenie nie stanowiło początku obecności Wizerunku Jasnogórskiego w kulturze cer­kiewnej. Za znamienny przejaw wcześniejszej obecności uznaje się zachowaną publikację akatystu wraz z ilustracją Ikony Jasnogórskiej, wydaną w 1698 r. przez ławrę kijowską. Ta edycja zdaje się potwierdzać uznawanie w XVII wieku przez prawo­sławną hierarchię wśród grona czczonych ikon Bogurodzicy Wizerunku Jasnogórskiego. Taki bowiem druk nie mógł się ukazać bez zgody najwyższych przedstawicieli hierarchii cerkiewnej i świeckiej182.

Rozwój kultu związanego z Ikoną Jasnogórską w prawosławiu przypisuje się wpływowi dzieła Joannicjusza Galatowskiego, prawosławnego teologa, archimandryty monasteru czernichowskiego, rektora Akademii Mohylańskiej w Kijowie Niebo nowoje z nowymi zwiozdami, (1665) – zbiorowi opowiadań o cudownych wizerunkach Bogarodzicy w prawosławiu i w katolicyzmie. Jeden z bardziej znanych wizerunków Matki Bożej Częstochowskiej pojawił się w Rosji w 1711 roku na grawiurze moskiewskiego mistrza Grigorija Tiepcziegorskiego183. Prowadzący badania naukowe nad Częstochowską Ikoną w kontekście kultury cerkiewnej Wojciech Kurpik, stwierdza jej obecność pod nazwą: Umiagczenija złych sierdec. Pozostaje ona nieco zmieniona w swoim ikonograficznym zapisie184. Na terenie Wilna, w kręgu chrześcijaństwa wschodniego miedzioryty wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej wykonywał grawer Iwan Szczyrskij. Jeden z nich znany jest z 1680 r.185.

Historycy sztuki dopatrują się też pewnej roli w nurcie przenikania Wizerunku Jasnogórskiego do prawosławia związanego z ryngrafem wykonanym przez Corneliusa Galle w Antwerpii w początkach XVI wieku, powielanego w licznych miedziorytniczych odbitkach.

Stosunkowo intensywnie kult Wizerunku Jasnogórskiego rozwijał się w XIX wieku – w latach 40. w ławrze kijowskiej znajdowała się Ikona, znana z licznie wypraszanych przed nią uzdrowień186.

Rozpowszechnienia Ikony Jasnogórskiej jako własności Kościoła prawosławnego w czasie zaborów dokonywano z racji politycznych, żeby osłabić narodowy charakter kultu Królowej Korony Polskiej. Z tych motywów w roku 1903 erygowano monastyr turkowicki, gdzie właśnie Ikona Jasnogórska była czczona pod nazwą Matki Boskiej Turkowickiej.

Duchowieństwo prawosławne Warszawy ofiarowało w 1908 roku Ikonę Matki Bożej Jasnogórskiej jako relikwie wschodu abp. Nikanorowi przeniesionemu do Kazania187.

Po rewolucji październikowej niszczono z różnym natężeniem kościoły katolickie a także niekiedy cerkwie, w których znajdował się Wizerunek Jasnogórski. Niektóre z nich zostały ocalone i przekazane do innych kościołów i cerkwi. Taki właśnie znajduje się w kościele katolickim w Połonnem na Ukrainie. Także w cerkwi Męczenników w Wilnie i w Satanowie na Ukrainie czczona jest Ikona Jasnogórska z XIX wieku, mające podobne pochodzenie.

W niektórych kościołach na terenie byłego Związku Radzieckiego, nie zniszczo­nych w czasach totalitaryzmu, zachowały się kopie Jasnogórskiej Ikony. Polscy turyści znajdowali je m.in. w Kijowie na Ukrainie, a także w samej Moskwie188.

Archimandryta Modest z Sierdobska w obwodzie penzeńskim w Rosji, będąc na Jasnej Górze w roku 1989, mówił o otoczonej kultem w jego cerkwi Ikonie Jasnogórskiej Bogurodzicy nieznanego pochodzenia189.

W rejonach zamieszkałych głównie przez ludność polską, zwłaszcza na terenie obecnej Białorusi, zachowały się kościoły z wizerunkami Matki Bożej Jasnogórskiej. Niektóre z nich zostały oddane do użytku katolikom po upadku Związku Radzieckiego. Wymieńmy Oszmianę, Holszany, Szczuczyn.

W Grodnie ikona Matki Bożej Jasnogórskiej znajduje się w bocznych ołtarzach kościołów p.w. Znalezienia Krzyża Św. i Matki Bożej Anielskiej, a także w kościołach w Gieranionach i Hermaniszkach, Indurze, Nowych Wasiliszkach, Wołkowysku, Wierejkach, Łabnie, Rogoźnicy, Ostrynie i Zelwie.

W Nowym Dworze, w kościele Wniebowzięcia NMP obraz Matki Bożej Jasnogórskiej ufundowany został przez wiernych w 1920 r. w dowód wdzięczności za szczęśliwy powrót mężczyzn z I wojny światowej.

W Mociewiczach erygowano w 1994 r. parafię p.w. Matki Bożej Częstochowskiej, dla której obraz ufundował klasztor paulinów w Leśniowie. Do Grandichy na przedmieściach Grodna, sprowadzono do kaplicy Obraz Jasnogórski w 2003 r.190.

W czasie Apelu Jasnogórskiego w Kaplicy Matki Bożej 25 III 2006 roku uroczyście przekazano kopię Cudownego Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej podarowaną przez o. generała paulinów Izydora Matuszewskiego delegacji parafii Kopciówka w diecezji grodzieńskiej, pod przewodnictwem ks. Leszka Domagały. Poświęcił ją biskup diecezji łuckiej na Ukrainie Marcjan Trofimiak. Wspólnota parafialna uczestniczyła w tym wydarzeniu dzięki transmisji Radia Maryja i Telewizji Trwam. W kościele w Kopciówce znajdował się obraz Matki Bożej Jasnogórskiej, który został zniszczony po zajęciu tych terenów przez Związek Radziecki191.

W Burtynie, i okolicznych miejscowościach na Ukrainie, spontaniczna, rodzinna peregrynacja Obrazu Jasnogórskiego przywiezionego w ukryciu przez jedną z mieszkanek tej miejscowości z Jasnej Góry w roku 1989 gromadziła na modlitwę katolików i prawo­sławnych. Entuzjazm towarzyszący peregrynacji stał się inspiracją do zbudowania kościoła p.w. Matki Bożej Częstochowskiej. Było to jeszcze w okresie walki z religią na terenie Związku Radzieckiego192.

Po rozpadzie Związku Radzieckiego w niektórych odbudowanych kościołach duszpasterze Polacy umieścili wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej; paulini w Gródku Podolskim i Satanowie w 1993 roku.

W diecezji charkowsko-zaporoskiej na Ukrainie, w 2002 r. posługę duszpasterską w Mariupolu objęli przedstawiciele Zakonu Pawła Pierwszego Pustelnika, intronizując w kaplicy Wizerunek Jasnogórski poświęcony na Jasnej Górze, natomiast w 2004 roku przybyła stamtąd pielgrzymka diecezjalna do sanktuarium jasnogórskiego z bp. Stanisławem Padewskim, żeby przejąć kopię wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej dla peregrynacji w tej diecezji193.

Na terenach Litwy jedna z najstarszych kopii obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej znajduje się w kościele p.w. Świętego Ducha w Wilnie. W 1989 roku piesza pielgrzymka z Lublina do Ostrej Bramy w Wilnie przybyła z kopią Jasnogórskiego Wizerunku z katedry lubelskiej. Po kilku latach wizerunek ten z kościoła św. Teresy, znajdującego się obok kaplicy Matki Bożej Ostrobramskiej przeniesiono do kościoła p.w. Wszystkich Świętych194. W kościele św. Kazimierza, odzyskanym po upadku komunizmu, w którym modlą się przede wszystkim Litwini w procesji noszony jest feretron z Wizerunkiem Jasnogórskim.

Przy okazji oficjalnej wizyty prezydent Lecha Wałęsy w Moskwie 22 V 1992 roku przekazał Obraz Jasnogórski abp. Tadeuszowi Kondrusiewiczowi dla katolickiej katedry w Moskwie p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny195.

Kult Matki Bożej Jasnogórskiej praktykowany jest w rodzinach, również prawosławnych, bowiem w kioskach z dewocjonaliami przy cerkwiach prawosławnych, można nabywać także Ikonę Jasnogórską196.

Niestety wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej jako ikona również współcześnie bywa używany dla celów politycznych. Na terenie Moskwy gromadzi się ugrupowanie propagujące odnowienie prawosławia i przywrócenie władzy carów. To swoje zmaganie polecają wstawiennictwu Matki Bożej Jasnogórskiej197.

Kraje Europy Zachodniej w większym stopniu stały się terenami emigracji Polaków, którzy pozostawali tutaj na stałe, ewentualnie przybywali jako robotnicy sezonowi. W okresach przygotowania do Milenium Chrześcijaństwa w Polsce poprzez Wielką Nowennę a także do Jubileuszu 600-lecia istnienia Jasnej Góry jak również Jubileuszu Chrześcijaństwa w 2000 roku natężenie kultu jasnogórskiego stawało się bardziej intensywne, Znajdowało to m.in. wyraz w organizacji peregrynacji Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej we Francji, Niemczech, Holandii, Belgii i Szkocji198 Często w tych uroczystościach uczestniczyli miejscowi katolicy innych narodowości. W niektórych ośrodkach starano się o poświęcenie Obrazu Peregrynacyjnego przez Jana Pawła II, wizerunek taki znakiem łączności z Widzialną Głową Kościoła.

W niektórych okolicach nad Renem i Dunajem, czyli na terenie dzisiejszych Niemiec żyli pustelnicy którzy z czasem włączali się do Zakon Paulinów. Tam też powstały pierwsze klasztory paulińskie po 1350 roku199 utrzymujące więź z paulinami węgierskimi i tą drogą powoli przenikał kult związany z Wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej.

W Niemczech, do jednego z najstarszych sanktuariów związanych z kultem Matki Bo­żej Jasnogórskiej, w Gnadenfeld k/Neuburga, kopia Cudownego Obrazu została przywieziona w roku 1626 przez Wolfganga Michaela von Silbermana. W roku 1634 paulini umieścili kopię w swoim kościele w Rohrhelden200.

Kult Matki Bożej Jasnogórskiej w katedrze we Fryburgu znajduje znamienny wyraz – Wizerunek Jasnogórski, prawdopodobnie z XVII w., umieszczono na drzwiczkach tabernakulum.

Niewątpliwie znacznie większy wpływ na translokację Wizerunku Jasnogórskiego odegrała Polonia, zwiększająca się w XIX wieku. Jednym z najbardziej znaczących sanktuariów związanych z Wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej, sprowadzonym z Jasnej Góry stał się Hanower – ośrodek pielgrzymkowy nie tylko dla Polaków201.

Polskim towarzystwom w wielu miejscowościach patronowała Matka Boża Jasnogórska. W Botrop każde towarzystwo polskie miało swój sztandar z Jej Wizerunkiem202.

W okresach walki z polskością, Kulturkampfu i narodowego socjalizmu starano się ograniczyć kult Matki Bożej Jasnogórskiej. Mając na uwadze fakt, że stanowiła Ona zastępcze godło narodowe, wokół którego Polacy utrwalali swoją tożsamość. Stąd też władze niemieckie wydawały zakazy noszenia chorągwi, sztandarów z Jej Wizerunkiem a nawet nakazywano usuwanie ich z kościołów203. Z dzielnicy Tempelhof w Berlinie władze policyjne bru­talnie usunęły kopię Obrazu w roku 1908, podobnie w dzielnicy Moabit z kościoła św. Pawła204

W okresie międzywojennym szczególną walkę z Wizerunkami Matki Bożej Jasnogórskiej prowadzono na terenie Śląska Opolskiego, zmuszając duszpasterzy do przemalowywania Wizerunków205.

Wobec pozostania po II wojnie światowej znacznej liczby Polaków na terenach Niemiec, polscy duszpasterze prowadzący Polskie Misje Katolickie, rozwijali kult maryjny związany z Wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej wprowadzając Go do kościołów gromadzących także ludność niemiecką. Kopie Obrazu Jasnogórskiego znajdują się m.in. w kościele w Kolonii, Darmstadt, Dortmundzie, Freiman, Gabronshausen, Oberhausen, Mannheim, Murnau oraz, od roku 1981, w kościołach paulinów w Mainburgu w Bawarii i Dauchingen w Szwabii206.

W czasie wojny zniszczono niektóre Wizerunki. Niektórzy Niemcy starali się zadośćuczynić tym profanacjom. M.in. do Moosburga w Bawarii, do kościoła św. Piusa X na terenie byłego obozu je­nieckiego, w 1980 roku sprowadził kopię Cudownego Obrazu, poświęconą przez Jana Pawła II – Wilhelm Pongraz – lekarz. Motywem dla niego było zadośćuczynienie za krzywdy uczynione w czasie II wojny światowej polskim jeńcom w tym obozie, a przede wszystkim za zniszczenie Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej z kaplicy obozowej. Wokół nowego Ob­razu Jasnogórskiego w krótkim czasie utworzył się krąg maryjny, który przez regularne nabożeństwa utrwala kult Matki Bożej Jasnogórskiej wśród miejscowej ludności207.

W Carslsbergu 25 VIII 1956 roku, w przeddzień Uroczystości Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej poświęcono Wizerunek Jasnogórskiej Królowej Polski i młodzieżowy Ośrodek, który został nazwany ku czci Niepokalanej Dziewicy „Marianum” i oddany jako wotum narodowe Królowej Polski – Jasnogórskiej Pani. Intensywność kultu maryjnego w tym ośrodku wzmogła się po przybyciu ks. Franciszka Blachnickiego w 1981 roku208.

Do sanktuarium w Neviges, zwanego Westfalską Częstochową, który odegrał bardzo ważną rolę w rozwoju kultu maryjnego na terenie Niemiec, po II wojnie światowej Polacy pielgrzymują z Obrazami Jasnogórskimi. Najczęściej są one znakami Polskich Misji Katolickich209. Kard. Karol Wojtyła z prymasem S. Wyszyńskim w 1978 roku spotkali się tam z Polonią przy Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej, przekazanym temu sanktuarium.

Spotkaniom młodzieży polonijnej i niemieckiej odbywającym się corocznie w Ośrodku Duszpasterskim Polskiej Misji Katolickiej w Niemczech „Concordia” w Herdorf-Dermbach towarzyszy Obraz Jasnogórski. Szczególnie podniosły i uroczysty charakter miało Pierrwsze Wielkie Polonijne Spotkanie Młodych pod hasłem: „Niemcy i Polacy razem obchodzą Jubileusz Roku 2000” z udziałem paulinów z Jasnej Góry. W 2004 r. uczestniczył również Prymas Polski kard. Józef Glemp210.

Z okazji Jubileuszu 600-lecia, w roku 1982, przekazana została przez Jasną Górę kopia Obrazu, poświęcona przez kard. Józefa Glempa, dla Polonii przy parafii św. Antoniego we Frankfurcie nad Menem211.

Propagatorami Jasnogórskiego Wizerunku w Europie są również obcokrajowcy. Na terenie Hamburga krzewicielem kultu Matki Bożej Jasnogórskiej był Helmut Jonetzki(+1986) który wraz ze swoją żoną rozprowadzał medale z emblematami jasnogórskimi i drukował jasnogórskie kalendarze212.

W kościele katolickim St. Felizitas w Lüdinghausen od 1993 roku znajduje się Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej podarowany przez mieszkańców Nysy jako znak partnerstwa między tymi miastami. Gromadzą się przy nim niemieccy członkowie Pax Christi, żeby modlić się o pojednanie narodów213.

Gerhard Swoboda z parafii Bischbrunn w Niemczech był inicjatorem piel­grzymki do Częstochowy w październiku 1994 roku celem nabycia kopii Cudownego Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej. Dokonano jej intronizacji w kościele parafialnym 6 XI 1994 roku przy śpiewie pieśni maryjnych w języku niemieckim, m.in. Czarnej Madonny214. W Regensburgu paulini wprowadzili Wizerunek Jasnogórski do kościoła św. Cecylii także w 1994 roku 215.

We Flesenburgu inicjatorem sprowadzenia Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej w 1996 roku z Jasnej Góry był Marek Osiecki. Początkowo proboszcz wyrażał zgodę na wystawianie tego Wizerunku na czas Mszy św. w której uczestniczyli Polacy, po pewnym czasie został on tam intronizowany na stałe.

Kolejnym wydarzeniem w budowaniu przyjaźni między narodem niemieckim a polskim stała się uroczysta intronizacja, 3 lutego 2001 roku Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej w specjalnej kaplicy kościoła Świętego Krzyża w Görlitz z udziałem ludności polskiej i niemieckiej. Modlono się śpiewem maryjnych pieśni w oby językach216.

Podniosłym przeżyciem religijnym, nie tylko dla Polaków, były peregrynacje Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej połączone często z misjami w latach 1979-1981, od 1995 roku w 70 polskich parafiach i w 2001 r. z Obrazem poświęconym przez Jana Pawła II217.

Enklawę słowiańską w obrębie NRD stanowili Łużyczanie. Ich więzi z Kościołem katolickim w Polsce ożywiły się w latach 60. W roku 1966 podaro­wano im kopię Jasnogórskiej Bogurodzicy. Na znak więzi z Kościołem w Polsce zdecydowano się na przeprowadzenie peregrynacji w parafiach Łużyczan Górnych. Na jej zakończenie, po centralnej uroczystości w Chrósćicy z udziałem 90 kapłanów łużyckich Obraz Jasnogórski został tutaj na stałe intronizowany. W latach 70. wzmógł się udział Łużyczan w pielgrzymowa­niu pieszym z Warszawy i różnymi środkami lokomocji na Jasną Górę218.


W sprotestantyzowanych krajach skandynawskich gdzie praktycznie działalność Kościoła katolickiego stała się możliwa dopiero w XX w., kult maryjny związany z Wizerunkiem Jasnogórskiej Bogarodzicy przenikał powoli. Jego propagatorami pozostają Polacy emigranci.

Najstarsze ślady tego kultu spotykamy w Danii, w Mariente, gdzie Polacy w 1901 r. uczestniczyli w procesjach nosząc chorągiew z Wizerunkiem Jasnogórskim219. W 1917 roku w Aalborn Matce Bożej Jasnogórskiej poświęcono kaplicę220. W Kopenhadze natomiast, w kościele św. Anny 10 XII 1978, zapewne pod wpływem wyboru Jana Pawła II na Stolicę Apostolską dokonano Aktu oddania emigracji polskiej pod opiekę Matki Bożej Jasnogórskiej221.

W Norwegii Obraz Jasnogórskie jest obecny m.in. w Mysen, Marienhol k/Oslo a także w Ron w okręgu Lillenhamer, gdzie miejscowi protestanci odmawiają różaniec skupieni wokół Ikony Jasnogórskiej Bogarodzicy222.

Stosunkowo najwięcej – 26 Obrazów Jasnogórskich znajduje się w kościołach i kaplicach w Szwecji, w Göteborgu i Sztokholmie, nawet po kilka223. W protestanckiej katedrze św. Jana Chrzciciela w Sztokholmie Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej jest uznawany za symbol dążeń ekumenicznych między wyznaniami chrześcijańskimi224.

Kopie Jasnogórskiego Obrazu docierały do Italii dość wcześnie, przywożone przez dostojników kościelnych, a także paulinów którzy mieli w Rzymie swoją rezydencję. Wiele z nich było w posiadaniu byłych nuncjuszy apostolskich w Polsce, którym na Jasnej Górze paulini wręczali kopie Wizerunku. W ostatnich dziesięcioleciach odwiedzający Jasną Górę kardynałowie włoscy lub też członkowie Dykasterii Watykańskich są również obdarowywani kopiami Obrazu Jasnogórskiego.

Polacy często z sobą przywozili Wizerunek Jasnogórski i gromadzili się wokół niego. W Rzymie w polskim kościele p.w. św. Stanisława znajduje się Obraz i witraż Matki Bożej Królowej Polski.

Należy jednak podkreślić, że już w XVII wieku w Rzymie istniało zapotrzebowanie na Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej. Rytownik Giacomo Lau­ro musiał prezentować wysoki poziom artystyczny skoro kopie Jasnogórskiego Wizerunku wykonywał (w 1600 i 1622 r.) dla znamienitych osobistości w Polsce, m.in. dla biskupa krakowskiego Marcina Szyszkowskiego.

Z tego okresu pochodzą też Kopie Jasnogórskie czczone w maryjnych sanktuariach włoskich: La Madonna del Reduce, a Sondrio, Gualdo Tadino, della Madonna di Często­chowa in Dozio Valgreghentino225.

W San Remo Matka Boża Jasnogórska już od XIX wieku jest czczona w dwóch kościołach: prawosławnej cerkwi i w niewielkim katolickim kościele pod wezwaniem „Nostra Signora di Polonia”226.

Promocji kultu Obrazu Jasnogórskiej Bogurodzicy w 1933 roku dokonał Pius XI przez umieszczenie w kaplicy letniej rezydencji w Castel Gandolfo. Kopię wykonał o. Augustyn Jędrzejczyk paulin na Jasnej Górze227. W ten sposób Jasnogórska Bogurodzica wprowadzona została także w świadomość Kościoła powszechnego.

Kilka Obrazów Jasnogórskich zostało umieszczonych w kościołów włoskich w okresie II wojny światowej i w związku z jej zakończeniem przez żołnierzy polskich. Są to przede wszystkim Wizerunki w Pescolanciano, Loreto, Bolonii, Gloria del Colle w okręgu Bari i Bussecchio228.

Nieporównywalny wkład w ożywienie kultu Matki Bożej Jasnogórskiej nie tylko na terenie Italii wniósł Jan Paweł II niewątpliwie poprzez swoje wypowiedzi i modlitwy kierowane do Jasnogórskiej Bogurodzicy. Ojciec Święty umieścił Wizerunek Jasnogórski w prywatnej kaplicy domu papieskiego w Watykanie. Telewizja niejednokrotnie ukazuje Jana Pawła II koncele­brującego tam Mszę św. z niewielkimi grupami kapłanów. W Ogrodach Watykańskich w roku 1992 została umieszczona okazała statua Jasnogórskiej Bogurodzicy – dar paulinów dla Papieża po VI Międzynarodowym Spotkaniu z Młodzieżą Świata w sierpniu 1991 roku na Jasnej Górze.

Prowadzone badania nad kultem Matki Bożej Jasnogórskiej w Rzymie w latach 90. pozwoliły ustalić, że 20 kopii Jasnogórskich stało się w Wiecznym Mieście przedmio­tem kultu: dwie z nich w bazylikach – św. Piotra na Watykanie (polska kaplica od roku 1953) i u św. Jana na Lateranie (1975 r.), w polskim kościele p.w. św. Stanisława Biskupa i Męczennika, w parafii p.w. Matki Bożej Jasnogórskiej w La Rustica, upamiętniającym z woli Pawła VI obchody Milenium Chrztu Polski. Prymas Polski S. Wyszyński dokonał jego poświęcenia w 1973 roku229. Ponadto, polską kaplicę w kościele p.w. św. Joachima zdobi polichromia ukazująca świętych polskich zebranych przed obrazem Matki Bożej Jasnogórskiej230. Wizerunek Jasnogórski znajduje się również w kościele św. Brygidy na Piazza Farneze231. Dalszych piętnaście Wizerunków odbiera cześć w kaplicach. W Poliklinice Gemelli, gdzie długie tygodnie spędził Jan Paweł II po zamachu na jego życie, znajduje się pięć kopii obrazu Jasnogórskiej Bogurodzicy, jedna z nich w ołtarzu kaplicy kliniki. Pierwszą kopię tego Wizerunku dla tej kliniki przekazał w roku 1961 odbywający kurację kard. Stefan Wyszyński232.

Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej znajdują się również w polskich instytucjach w Wiecznym Mieście: Kolegium Polskim (na ścianie zewnętrznej), Domach Pielgrzyma „Corda Cordi” i „Sursum Corda” a także w kaplicy Domu Polskiego im. Jana Pawła II przy via Cassia233W kaplicach domów generalnych zakonów i zgromadzeń polskich znajdują się Wizerunki Jasnogórskiej Maryi, np. u sióstr nazaretanek234, w Domu Prokuratora Generalnego Paulinów przy Stolicy Apostolskiej.

Prymas Tysiąclecia zapisał własny rozdział w dziejach szerzenia obecności Matki Bożej Jasnogórskiej. W czasie obrad II Soboru Watykańskiego kard. S. Wyszyński Prymas Polski na prośbę biskupa Pescary podarował kopię obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej namalowaną przez prof. L. Torwirta. Po uroczystej procesji 6 X 1963 r. ulicami miasta z udziałem polskich biskupów – uczestników Soboru, dokonano intronizacji obrazu w miejscowej katedrze235. W tym samym roku S. Wyszyński odwiedził fakultet medyczny Uniwersytetu Medycznego w Rzymie i podarował Obraz Jasnogórski236.

Za znaczące wydarzenie uznać należy przekazanie (4 XII 1965 roku) przez Prymasa Polski w imieniu Episkopatu Polski, na zakończenie ostatniej sesji Soboru Watykańskiego II ponad trzech tysięcy znacznych rozmiarów litograficznych kopii Obrazu Jasnogórskiego Ojcom Soborowym i obser­watorom z innych wyznań chrześcijańskich jako znak jedności Kościoła w Polsce, świętującego Milenium Chrześcijaństwa z Ko­ściołami lokalnymi w całym świecie.

Z okazji Roku Maryjnego poświęcono 15 VIII 1987 kaplicę Matki Bożej Jasnogórskiej w Como k/Mediolanu237.

Zapotrzebowanie na jasnogórską maryjność uwidoczniło się w licznych zaproszeniach paulinów z Jasnej Góry do pracy w krajach europejskich: Niemczech, Francji, Włoch, Anglii, Chorwacji, Ukrainy, Białorusi, Słowacji, Czechach, Łotwie. Aktualnie paulini pełnią posługę duszpasterską, poza Polską, w 30 ośrodkach w Europie. Rozwijają w nich kult Matki Bożej Jasnogórskiej Matki Kościoła. W Rzymie, w dzielnicy Prima Porta, kard. Camillo Ruini przekazał, 1 IX 2005 r., paulinom parafię Santi Urbano e Lorenzo238. Kopię cudownego Obrazu dla tego kościoła poświęcił Benedykt XVI w przede dniu pielgrzymki do Polski w podczas publicznej audiencji, którą wprowadzono do paulińskiego kościoła 13 maja 2006 rok.


Odrębne i znaczące zjawisko stanowią tzw. zabliźniaczenia (gemelagio) niektórych sanktuariów maryjnych we Włoszech, charakterystyczne dla włoskich tradycji religijnych, z Sanktuarium Jasnogórskim. W nich bowiem umieszczone zostały Wizerunki Jasnogórskie.

Pielgrzymki z tych sanktuariów, liczące po kilkadziesiąt osób, uczestniczyły we Mszy św. przed Cudownym Obrazem, tutaj dokonywano Aktu zaprzyjaźnienia, wymieniając kopie obra­zów, dokumenty i inne dary. Główny przedmiot i cel tej duchowej więzi sprowadza się do obietnicy wzajemnego wspierania się sanktuariów w oddawaniu czci Maryi Matce Kościoła239.

Ceremonia zawarcia przyjaźni między włoskim sanktuarium Matki Bożej – Pa­tronki Kolarzy w Ghisallo (prowincja Como) a Jasną Górą odbyła się 22 IX 1979 roku w Kaplicy Cudownego Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej. Zapalony tutaj znicz kolarze zobowiązali się dowieźć do odległego 2455 km sanktuarium w Ghisallo240.

Bliźniacze więzi nawiązały z Jasnogórskim Sanktuarium również: Sodrio (1973) Caltagirone na Sycylii (1979), Monte Benico k/Vincenzy (1980), sanktuarium św. Rity w Cassia (1981), Matki Bożej Płaczącej w Syrakuzach (1992), sanktuarium Divino Amore k/Rzymu (26 IX 1999)241gdzie już wcześniej Wizerunek Jasnogórski znajdował się w sali międzynarodowej242.

Odnawiano także więzi zawarte w latach poprzednich. W listopadzie 1987 roku przez kilka dni na Jasnej Górze przebywała delegacja z miasta Sondrio, na zakończenie pobytu odnowiono gemelagio z Sanktuarium Jasnogórskim243.

W Vallemaio k/Cassino we Włoszech poświęcono 6 VI 1986 roku przydrożną kaplicę z wykonanym z ceramiki Wizerunkiem Matki Bożej Częstochowskiej. Fundatorzy – Gemma i Aristide Carlino wybrali ten Wizerunek w hołdzie i dziękczynieniu za przywrócone zdrowie papieża po zamachu 13 V 1981 roku244.

Idea Peregrynacji Jasnogórskiego Obrazu przeniknęła również do Włoch. Od 26 III 1996 roku odbywało się w Magnago pod Mediolanem Rodzinne Nawiedzenie. Okazją do podjęcia tej inicjatywy było zapoznanie się proboszcza parafii, który sześciokrotnie pielgrzymował z włoską młodzieżą pieszo na Jasną Górę z Krakowa, z tą formą kultu maryjnego. Nawiedzenie w jego parafii stanowiło duchowe przygotowanie rodzin do Jubileuszu 2000 roku. Kopia Obrazu była sprowadzona w listopadzie 1995 roku z Sanktuarium Jasnogórskiego. Do parafii Magnano List pasterski i błogo­sławieństwo przesłał abp Mediolanu kard. Carlo Maria Martini245.

Pochodzący z Polski duszpasterze wprowadzili Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej w różnych formach do niektórych kościołów. W kościele Sant’Andrea w Ruffio – dzielnicy Cesena, polski proboszcz, dokonując renowacji, umieścił witraż poświęcony Matce Bożej Jasnogórskiej246, w San Vittorino – miejscem związanym z działalnością św. Ojca Pio na ścianie głównej znajduje się dużych rozmiarów obraz Matki Bożej Częstochowskiej.

Współcześnie, przybywające do Włoch zgromadzenia zakonne z Polski często wprowadzają do miejsc swojej posługi Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej. Siostry Antoninki, pracujące w domu opieki nad ludźmi w podeszłym wieku w Paderno Dugnano k/Mediolanu umieściły w kaplicy publicznej Jej obraz naturalnej wielkości poświęcony na Jasnej Górze w 1997 roku247.

Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej znajduje się również w niektórych katedrach we Włoszech: w Padwie stylizowany Jasnogórski Wizerunek w centralnym witrażu248, również w bazylice katedralnej w Sienie, sławnej z fresków Donatella, odbiera cześć obraz Matki Bożej Jasnogórskiej249.

Jan Paweł II przekazał Wizerunek Jasnogórski z dedykacją do sanktuarium Matki Bożej del Tindari w Rocca di Caprileone (Sycylia)250, a także z okazji tysiąclecia fundacji zakonnikom kamedulskim w Fonte Avellana w prowincji Pesaro e Urbino 5 IX 1982 r. w czasie wizyty w klasztorze251.

Wezwanie Papieża o modlitwę za Polskę w trudnych miesiącach zmagań robotników poprzez strajki z władzami komunistycznymi, podjęto w diecezji florenckiej. Uroczystość Matki Bożej Częstochowskiej (26 VIII 1980) była dniem modlitw w intencji Kościoła w Polsce jako wyraz solidarności252.

W związku z obchodzonym Jubileuszem 600-lecia Jasnej Góry, w którym nie mógł uczestniczyć osobiście Jan Paweł II z racji trwania w Polsce stanu wojennego w Giota del Colle wprowadzono Wizerunek Jasnogórskiej Bogurodzicy253.

W sanktuarium św. Antoniego w Padwie w Kaplicy polskiej, na jednej ze ścian znajdujemy Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej otoczonej chórem aniołów254.

Nie bez znaczenia dla propagowania kultu Jasnogórskiej Bogurodzicy pozostaje wkład Poczty Watykańskiej, która wydawała znaczki pocztowe z Jej Wizerunkiem w 1960, 1966, 1982. Z okazji 25-lecia Pontyfikatu Jana Pawła II Poczta Watykańska razem z Pocztą Polską wydała serię znaczków obrazujących podróże Ojca Świętego a wśród nich jeden z Jasną Górą255.

Najwięcej kościołów i ołtarzy poświęconych Matce Bożej Częstochowskiej wzniesiono w Europie w XIX i XX wieku. Fakt ten związany był z działalnością polskich emigrantów i tworzeniem się ośrodków polonijnych w Anglii i Francji. Kult Matki Bożej Częstochowskiej we Francji swoją tradycją sięga czasów emigra­cji Polaków po konfederacji targowickiej w roku 1792 oraz powstań: listopadowego i styczniowego a także po II wojnie światowej.

Prawdopodobnie jednym z najstarszych Wizerunków Matki Bożej Jasnogórskiej w Paryżu jest obraz znajdujący się od 1846 r. w kaplicy Zakładu św. Kazimierza. Kilka lat później (1855) intronizowano Obraz Jasnogórski w kościele Notre Dame de Victoires, przed którym w 1856 r. odnowiono śluby lwowskie Jana Kazimierza w ich dwusetną rocznicę256.

Najbardziej znanym jest jednak Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej znajdujący się w głównym ołtarzu Kościoła Polskiego pw. Wniebowzięcia NMP. W kościele tym organizowane są przez Polonię patriotyczne nabożeństwa, zwłaszcza związane z rocznicami znaczących wydarzeń dla życia Kościoła i narodu polskiego257. Wizerunek Jasnogórski znajduje się również w katedrze Notre-Dame, kościele św. Rocha i kościele św. Otylii258.

Poza Paryżem, Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej spotkać można w większości miejscowości skupiających polską emigrację z różnych okresów. Najbardziej znane z nich to Amiens, Piennes, Abbaye se Cendras, Liege, Nondkeil, Montluçon, Osny, Lérins, Saint-Avold, Sain Germain-en Laye, Dunkerque, Les Baudras, Béziers, Villers259.

W niektórych z tych miejscowości erygowano kościoły p.w. Matki Bożej Jasnogórskiej m.in w Lens (1966) i Roubaix (1972), przy którym istnieje Instytut Matki Bożej Częstochowskiej260.

Żołnierze polscy walczący we Francji w czasie II wojny światowej a także przebywający tam w niemieckich obozach jenieckich starali się o obecność Wizerunku Jasnogórskiego w swoim otoczeniu. Znane są obrazy malowane przez samych żołnierzy (Nimes, Coetquidan), niekiedy przekazywane do lokalnych francuskich kościołów (Bressuire – 1940 r.). W obozie jenieckim w Idron w Pirenejach zbudowano nawet w 1941 r. kapliczkę Matki Bożej Jasnogórskiej, zaprojektowaną przez Jana Sarnickiego z Wadowic, nauczyciela Karola Wojtyły261.

Lourdes dla emigracji polskiej we Francji stanowiło zastępcze sanktuarium. W pielgrzymowanie Polaków zaangażowali się duszpasterze i symbolami narodowymi znaczyli swój pobyt. Ksiądz Aleksander Jełowicki złożył chorągiew polską z Wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej w 1874 roku. Podobne sztandary złożono w roku 1914 i 1948, aktualnie przechowywane w kaplicach sanktuarium262.

W Lourdes uroczyście obchodzono Jubileusz 600-lecia Jasnej Góry 26 VIII 1982 roku, m.in. niesiono Wizerunek Jasnogórski w procesji. Był to dzień modlitwy za Kościół i naród polski doświadczony stanem wojennym.

Pogłębienie więzi między Lourdes a Jasną Górą dokonało się w roku 1987. Delegacja miasta przekazała w Sanktuarium Jasnogórskim jako wotum, kielich przygotowany dla Ojca Świętego, który miał celebrować w roku 1981 Eucharystię na Międzynarodo­wym Kongresie Eucharystycznym (nie doszło do niej z powodu zamachu)263.

Kilkudziesięcioosobowa grupa pielgrzymów z Lourdes przybyła na Jasną Górę 1 V 1990 roku z ks. José M. de Antonio, kustoszem sanktuarium. Nawiązując niejako do procesji lourdzkich wieczorem 25 VIII 1991 roku odprawiono na wałach jasnogórskich procesję z kopią obrazu Matki Bożej Często­chowskiej pod przewodnictwem bp. Jean Sahuquet z Lourdes-Tarbes i bp. Stani­sława Nowaka264.

W 2002 roku rektor sanktuarium maryjnego wraz z 25 duszpasterzami trzy dni spędził na Jasnej Górze, obserwując posługi pełnione w sanktuarium, postawy pielgrzymów oraz odbyli spotkanie pastoralne z paulinami jasnogórskimi. Wymiana doświadczeń ubogaciła uczestników, pozwoliła poznać bliżej specyfikę charyzmatów obydwu sanktuariów265.

Jasna Góra uzyskuje w sposób czytelniejszy europejski wymiar, m.in. poprzez jasnogórski kult maryjny związany z Wizerunkiem Jasnogórskim w kościołach francuskich. W opactwie benedyktyńskim w Fontgambault znajduje się obraz Matki Bożej Jasnogórskiej, przekazany opatowi w czasie II Soboru Watykańskiego przez kard. S. Wyszyńskiego266. W bazylice św. Teresy w Lisieux w kaplicy polskiej umieszczono w 1975 r. płaskorzeźbę Matki Bożej Jasnogórskiej267.

W Pont-L’Abbe w Bretanii francusko-polska Wspólnota Sióstr Augustianek od Miłosierdzia Jezusa ukryta pod Płaszczem Czarnej Madonny w kaplicy publicznej, w klasztorze i w Domu Pomocy Społecznej oddaje od 1983 r. cześć Jasnogórskiej Bogurodzicy268

W ostatnim ćwierćwieczu inicjatorami wprowadzenia wizerunków Matki Bożej Jasnogórskiej byli także Francuzi, którzy uczestniczyli w pieszych pielgrzymkach na Jasną Górę. Przykładowo wymieńmy Louveciennes k/Paryża – kościół św. Marcina, gdzie obraz Matki Bożej Jasnogórskiej został wprowadzony 3 maja 1988 roku, pobłogosławiony przez Jana Pawła II w Warszawie przy grobie ks. Jerzego Popiełuszki269.

W Lyonie, 6 października 2002 r., w wigilię wspomnienia NMP Różańcowej, w bazylice Notre-Dame de Fourvière p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, uważanej za najważniejszy kościół Lyonu i archidiecezji lyońskiej, została dokonana intronizacja kopii Cudownego Obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej z udziałem późniejszego kardynała Philippe Barbarin – arcybiskupa Lyonu i jednocześnie prymasa Galii oraz abp Stanisława Szymeckiego z Białegostoku. Na tę uroczystość przybyli licznie Francuzi i Polacy. Do zebranych uczestników uroczystości specjalny List skierował Jan Paweł II „Oby obecność Matki Bożej Częstochowskiej w sanktuarium maryjnym Francji stała się drogowskazem dla jednoczących się krajów w drodze do wspólnej, chrześcijańskiej Europy”. W bazylice Notre-Dame arcybiskup Lyonu urządza raz w miesiącu nabożeństwo ku czci Matki Bożej Jasnogórskiej270.

Kard. Philippe Barbarin, abp metropolita Lyonu, trzykrotnie pielgrzymował pieszo na Jasna Górę z grupami młodzieży z Warszawy i Krakowa. W sanktuarium spędził 25-26 VII 2005 r., żeby, jak mówił „zanurzyć się w modlitwie licznych pielgrzymów”271.
Przewodniczący Konferencji Episkopatu Austrii, arcybiskup Wiednia, kard. Christoph Schönborn, 12 VII 2005 r. przybył kolejny raz wraz z klerykami i siostrami do Sanktuarium. Opiece Matki Bożej Jasnogórskiej powierzył wszystkich austriackich seminarzystów studiujących teologię i przygotowujących się do kapłaństwa. Mediom przypomniał: „Ojciec Święty w 2000 roku na Światowym Spotkaniu Młodzieży powiedział następujące słowa: «Wiem, że wiara nie jest łatwa, ale jest możliwa». Wtedy również wspomniał o «laboratoriach» wiary. I takimi „laboratoriami” są przede wszystkim święte miejsca, gdzie starsi i młodzi mogą doświadczyć żywej wiary. I myślę, że takim miejscem jest Jasna Góra, do której przybywa wiele młodzieży. Możemy z całą pewnością powiedzieć, że Europa ma duszę, która znajduje się w takich właśnie miejscach272.

Jubileusz 40-lecia kapłaństwa świętował na Jasnej Górze abp Robert Zollitsch z Freiburga, metropolita Nadreńskiej Prowincji Kościelnej, 29 VI 2005 r.. Przed Cudownym Obrazem koncelebrował on Mszę św. wraz z 16 kapłanami273.

Eucharystia celebrowana przez metropolitę Hamburga abp. Wernera Thissena, 29 VII 2005 r., zgromadziła Polaków i Niemców z miast partnerskich Rheihausen i Wisły. Arcybiskup wyznał: „Jestem po raz pierwszy w Polsce i naturalnie założyłem sobie, że muszę być na Jasnej Górze (...) Jest dla mnie wzruszającym fakt, że jestem w Ojczyźnie papieża Jana Pawła II. A teraz mamy nowego papieża Benedykta XVI, Niemca. To oznacza, że nasze dwa narody w duchu wiary muszą iść razem”274.
Znamienny charakter posiada kult Jasnogórskiej Bo­gurodzicy w ekumenicznej Wspól­nocie Braci w Taizé. Kapliczka Matki Bożej Częstochowskiej znajduje się tam w pobliżu kościoła głównego. Jej poświęcenia, na prośbę braci dokonał 15 VIII 1981 roku ks. prał. Józef Michalik, kierownik Biura ds. Młodzieży przy Papieskiej Radzie ds. Świeckich, obecnie arcybiskup metropolita przemyski. Przy kapliczce gromadzi się młodzież z Polski a także z innych krajów. W niedzielę spotkania odbywają się podczas modlitwy Anioł Pański, prowadzonej przez Jana Pawła II275.

Kult Matki Bożej Jasnogórskiej w Wielkiej Brytanii zaczęli rozszerzać emigranci polscy, którzy w 1862 roku otrzymali od Polonii francuskiej Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej, który przyjęli do swojego kościoła księża pallotyni.

W Londynie funkcjonuje 11 polskich parafii, a także polskie duszpasterstwo akademickie w kaplicy Brompton Oratory. Najstarszy kościół p.w. Matki Bożej Częstochowskiej na Devonia Road został wzniesiony w 1905-1906 roku, mieści się tu centralny ośrodek Polskiej Misji Katolickiej. Tutaj mają miejsce najbardziej uroczyste obchody religijno-patriotyczne Polonii brytyjskiej. Przed głównym ołtarzem składa się polonijne wota, a na ścianach umieszcza tablice epitafijne związane z działalnością władz polskich na emigracji.

Kopie interesującego nas Wizerunku Jasnogórskiego znajdują się także w kaplicy jezuitów a także w White City oraz w dzielnicach Angel i Ealing276.Poza Londynem do początku lat 70 polskie kościoły z Wizerunkiem Jasnogórskiej Bogarodzicy znajdowały się w Aylesford, Fawley Court, Bredford k/Manchesteru, Nottingham277.

Wiele polskich parafii p.w. Matki Bożej Częstochowskiej utworzono w latach 70-tych: Huddersfiell, Lancaster, Liverpool, Newcastle Upon Tyne, Northwich, Oldham, Southampton, Luton/Dunstable. Posługę duszpasterską pełnią w nich najczęściej księża chrystusowcy278. W innych ośrodkach zamieszkiwanych przez Polaków znajdują się kaplice z Wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej, m.in. w Leeds, Northwick Park, Penrhos oraz Cardif. Wokół niektórych z nich istnieją polskie ośrodki kulturalno-religijne279.

Przedstawiciele Polonii, nie mogąc z racji politycznych pielgrzymować na Ja­sną Górę, organizowali pielgrzymki zastępcze do znanych sanktuariów. Dla Polonii mieszkającej w Szkocji takim miejscem stało się sanktuarium Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej w Carfin k/Glasgow – znane centrum życia religijnego. Ze względu na systematyczne pielgrzymowanie Polonii od 1948 roku ks. George Mullen był inicjatorem powstania w pobliżu kościoła kapliczki Matki Bożej Jasnogórskiej Królowej Polski, poświęconej uroczyście 28 VIII 1983 roku280.

Obrazy Matki Bożej Jasnogórskiej znaleźć można również w kościołach w Bolton, Barnley, Brighton, Cavendish, gdzie uznawany jest za cudowny, Cricklewood (przywieziony z Brazylii), Cowdenbeath, Edynburgu, Glasgow, Great Missendon, Hednesdorfl, Ipswich, Little Chalfont, Manchester-Ashton, Warrington281. W Halifax obraz Matki Bożej Jasnogórskiej znajduje się w ołtarzu a także na feretronie282.
Na terenie Belgii kult Matki Bożej Jasnogórskiej utrwalał się w ośrodkach polonijnych. W okresie międzywojennym przede wszystkim w Lieges w bazylice katedralnej i w Beringen283.

W Brukseli znajduje się obraz Matki Bożej Jasnogórskiej, który w okresie Milenium. nawiedzał polskie parafie, a także poświęcona w 1981 r. płaskorzeźba Wizerunku Jasnogórskiego w kościele franciszkanów284.

Najbardziej znanym ośrodkiem kultu Matki Bożej Jasnogórskiej w Belgii jest Houthalen, gdzie czczona jest Ona od 1984 r. nie tylko przez Polonię ale także przez Flamandów, Włochów i Hiszpanów a okoliczni mieszkańcy nazywają obraz Pani Houthalen – Matka nasza285

Holendrzy w dowód wdzięczności za ocalenie Bredy 20 października 1944 przez Polaków z I Dywizji Pancernej Stanisława Maczka, wznieśli w 1954 r. jako wyraz wdzięczności kaplicę Matki Bożej Częstochowskiej w Parku Brabanckim – na jednym z głównych skwerów miasta286.

Obchody Milenijne Chrztu Polski, które odbyły się w 1966 r. w kilku miejscowościach holenderskich, miały z reguły jasnogórski kontekst. W Amsterdamie połączono je z odnowieniem Ślubów Jasnogórskich, tam też Obraz, ufundowany w 1987 roku i poświęcony na Jasnej Górze towarzyszy ważniejszym zgromadzeniom Polaków. Główne uroczystości milenijne odbyły się w Hoensbroek w Limburgii, gdzie znajduje się obraz Matki Bożej Jasnogórskiej otoczony żywym kultem przez Polonię holenderską. Pielgrzymuje ona tutaj corocznie 26 VIII lub 8 IX287.

W Arnhem, gdzie zginęło wielu Polaków z I Samodzielnej Brygady Spadochronowej w czasie operacji Market-Garden intronizowano Wizerunek Jasnogórski w 1969 roku288

W latach 80-tych sprowadzono wizerunki Maryi do Rotterdamu i Hagi. Obrazy te, poświęcił Jan Pawł II w kaplicy Nuncjatury Papieskiej w Hadze podczas pielgrzymki do Holandii w maju 1985 r. W liście dziękczynnym do Ojca Świętego napisano później: „Obrazy te, poświęcone przez Waszą Świątobliwość, tu na ziemi holenderskiej, pozostaną z nami jako widomy znak jedności z tym, co dla Polaków jest najdroższe. Nasza Królowa z Częstochowy będzie królowała wśród nas także tutaj”289.

Organizacje polonijne w Holandii kontaktują się z Polonią w innych krajach. W październiku 1995 roku Polska Misja Katolicka w Amsterdamie zorganizowała pielgrzymkę do Kolonii w Niemczech, którą nawiedzał obraz Matki Bożej Jasnogórskiej290.

W Szwajcarii Kult Jasnogórskiej Królowej Polski rozwijał się w kręgach emigracji polskiej. Nie jest wykluczone, że także w otoczeniu Tadeusza Kościuszki. Specyficzny wyraz znalazł w Polskim Muzeum w Rapperswille otwartym w 1870 roku, gdzie Wizerunki Matki Bożej Jasnogórskiej prezentowane są w siedmiu różnych ujęciach. Najbardziej okazały znajdujemy w Kaplicy Martyrologii Polskiej. Muzeum odwiedza w ciągu roku ok. dziesięciu tysięcy osób, w większości przedstawicieli reprezentujących różne narodowości291.

W czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu, podobnie jak w innych krajach, obrazy i ryngrafy Matki Bożej Jasnogórskiej umieszczano w obozowych ośrodkach, kaplicach bądź świetlicach. W latach 1942-1944 złożono je w kościołach: Glaubenberg, Losone, Schotz, Winterthur a także jako wota ryngrafy w znanych sanktuariach maryjnych Einsiedeln i Locarno i sanktuarium św. Mikołaja de Flue292.

W Hospicjum na przełęczy św. Bernarda w Alpach na granicy szwajcarsko-francuskiej w czasie Uroczystości świętowania Milenium Chrześcijaństwa w Polsce umieszczono Obraz Jasnogórski malowany przez Ernesta Edmunda Kosmowskiego z Paryża, poświęcony przez Piusa XII. Tam też dostępne są modlitwy do Matki Bożej Jasnogórskiej w językach: angielskim, francuskim, niemieckim i włoskim293.

Kult Matki Bożej Jasnogórskiej nabrał większej dynamiki dzięki zaangażowaniu emigracji postsolidarnościowej. Z Polonią spotkał się Jan Paweł II w Sion 17 czerwca 1984 gdzie czczony jest Wizerunek Królowej Polski294.

W Szwajcarii kaplicę parafialną p.w. Jasnogórskiej Bogurodzicy założył ks. Aurello Pianca z Cresciano w diec. Lugano. Dla niej poświęcił on w Kaplicy Cudow­nego Obrazu na Jasnej Górze 14 XI 1991 roku, kopię tegoż Wizerunku295.

Na półwyspie pirenejskim Matka Boża Jasnogórska była zapewne znana znacznie wcześniej czego ślady znajdujemy w 1939 r. dzięki poematowi Carlosa Pi y Sunyer’a: Dialog między Czarnymi Madonnami z Polski i Katalonii296. Pius Przeździecki generał paulinów przesłał w 1937 r. kopię Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej generałowi Franco w czasie wojny domowej z zapewnieniem o modlitwie na Jasnej Górze za Kościół w Hiszpanii297.

Po II wojnie światowej centrum spotkań Polaków stanowiła Misja Polska przy kościele żeńskiego zgromadzenia zakonnego Damas Apostolicas w Madrycie. Tutaj świętowano uroczystość Królowej Korony Polskiej 3 Maja, zapewne gromadząc się wokół Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej.

Więzi z Kościołem w Polsce, przygotowującym się do Milenium Chrztu Polski zintensyfikowały się w 1957 roku włączeniem się w Wielką Nowennę. Świętowanie Milenium znalazło miejsce w hiszpańskich środkach przekazu. Telewizja TVE transmitowała 3 Maja 1966 r. Mszę św. celebrowaną przez Paweł VI w intencji Polski w kaplicy Matki Bożej Jasnogórskiej w krypcie bazyliki św. Piotra w Rzymie298. Polonijny Komitet Obchodów Milenium Chrześcijaństwa wydał specjalny medal z Wizerunkiem Matki Bożej Jasnogórskiej i wezwaniem na awersie: „Módl się za nami”299.

Propagatorem kultu Jasnogórskiej Bogurodzicy był płk Leon Śliwiński, kombatant II wojny światowej. Od 1966 r. przekazywał do wielu kościołów i kaplic w Hiszpanii kopie Obrazu z napisem „Regina Poloniae”, wypełniając ślub złożony w czasie wojny w faszystowskim więzieniu. Obrazy L. Śliwińskiego znajdują się w 29 kate­drach i bazylikach Hiszpanii oraz w ponad 70 kościołach parafialnych300 i zakonnych301. Wśród katedr wymieńmy: Toledo (katedra prymasa Hiszpanii), Barcelonę, Compostellę, Cordobę, Huelvę, Madryt, Segowię, Burgos, Tarragonę, Salamankę, Sewillę. Do sanktuarium maryjnego Del Pilar w Saragossie przekazany został Wizerunek Matki Bożej Jasnogórskiej przez bp. Stefana Barełę i paulinów jasnogórskich podczas Międzynarodowego Mariologiczno – Maryjnego w 1979 roku. W Barcelonie, przy kościele św. Feliksa wybudowana została specjalna kaplica po­święcona Jasnogórskiej Bogurodzicy i św. Maksymilianowi Kolbemu302.

W latach 1975-1978 również w Hiszpanii miała miejsce peregrynacja Wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej w polskich rodzinach i zaprzyjaźnionych z nimi hiszpańskich303.

Najnowsza emigracja na Półwysep Pirenejski gromadzi się również na Eucharystię wokół wizerunku Matki Bożej Jasnogórskiej. W pierwszą rocznicę śmierci Jana Pawła II (2 IV 2006) w Murcji, na Mszy św. zgromadziło się przy Obrazie Jasnogórskiej Matki Kościoła, ozdobionym flagami Polski i Watykanu wraz z portretem „Naszego Papieża”, 600 osób, w tym 70 Polaków – studentów i robotników, pod przewodnictwem bp. Juana Antonio304.

Obraz Matki Bożej Jasnogórskiej znajduje się w portugalskiej Fatimie, w sali kaplicy międzynarodowej a także w Domu Zakonnym Księży Marianów305.




1   2   3   4   5


©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna