Zagadnienia wprowadzające historia procesu integracji europejskiej


nad zachowaniem tej równowagi czuwa system ochrony prawa, gł. ETS



Pobieranie 1.05 Mb.
Strona7/14
Data08.05.2016
Rozmiar1.05 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   14

nad zachowaniem tej równowagi czuwa system ochrony prawa, gł. ETS (zadanie: zapewnie­nie poszanowania prawa w interpretacji prawa W. i stosowaniu jego postanowień w praktyce);

  • równowaga dot. nie tylko W, ale i UE → więc to nie tylko pogodzenie interesów wspólnotowych i międzyrządowych w ramach instytucji, ale też interesów unijnych i partykularnych państw:

    • interesy państw zabezpieczone są przez T. tym, że działanie UE wpływające znacznie na nie zarezerwowane jest dla R lub RE, a decyzje o wadze konstytucyjnej dla UE podejmowane zgodnie z wymogami konstytucyjnymi państw;

    • interesy W. reprezentowane są przez instytucje ponadnarodowe (KE, PE, ETS);

      • decyzje to wypadkowa interesów W i wew. w stos. między R., KE i PE;

      • międzyrządowy nurt w UE – kompromis między szeroką autonomią R a interesami w ramach UE państw;

      • ważne też uprawnienia KE (z art. 211TWE/art. 124 TEWEA) wg których jest ona „strażniczką traktatów”;

  • równowaga instytucjonalna dot. też funkcji poszczególnych instytucji:

    • f. prawodawcze – R, ale też PE i KE mają udział;

    • f. wykonawcze – KE, ale też R;

    • f. konsultacyjne i kontrolne – PE, ale PE ma też f. prawodawcze;

    • f. sądownicze – TS, ale też udział w kształtowaniu prawa;

  • ochrona interesów jednostek opiera się na „RI” między instytucjami państwowymi powołanymi do tej ochrony a ochroną na poziomie W;

  • RI” polega również na wypracowanym systemie wzajemnej współpracy i kontroli na poziomie UE i państw członkowskich – wspólnotowy proces podejmowania decyzji i działań wykonawczych wiąże się z koniecznością ich podejmowania w państwach członkowskich, a rozstrzyganie sporów wynikających ze stosowania traktatów należy głównie do sądów państwowych, a w określonych przypadkach do ETS i SPI;


    Źródła prawa Unii Europejskiej

    Zagadnienia wprowadzające

    Uwagi ogólne

    • pojęcie „prawo UE” stosowane coraz częściej;

      • w ramach I filaru → wykształcenie systemu prawa WE, określanego „europejskim prawem wspólnotowym”:

        • szczególne właściwości aplikacyjne;

        • odrębność od p.m. publicznego;

        • kontrowersyjna kwestia relacji miedzy p.m.p. a prawem WE (pomimo jednoznacznego orzez. ETS);

        • różnice od pmp → zakres przedmiotowy, podmiotowy, reguły dot. stosowania prawa WE, nadrzędność nad prawem krajowym, zasada ponoszenia odp. przez państwa czł. za jego naruszenie;

      • w ramach II i III filaru – inna natura źródłe, ze względu na międzyrządowy charakter współpracy;

        • biorąc pod uwagę fakt niejednorodności norm prawa UE można mówić o prawo UE jako o zwartym systemie norm regulujących stosunki między WE, UE, państwami czł. oraz jednostkami;


    Pojęcie „źródła prawa Unii Europejskiej”

    • podstawowy podział:

      • znaczenie materialne → wola państw czł., które w traktatach przekazały UE i instytucjom kompetencje do tworzenia prawa  podział na (kryterium podmioty zaangażowane):

        • akty o charakterze ponadnarodowym;

        • akty p.m. tworzone przez państwa;

      • znaczenie formalne → różne rodzaje aktów prawnych regulujących funkcjonowanie przestrzeni prawnej w UE w jej filarach, bardzo bogaty zbiór;

      • znaczenie poznawcze → różnego rodzaju zbiory dokumentów wydawane przez UE (oraz inne), gł. Dz. Urz. UE;

        • ta klasyfikacja nie oddaje w pełni charakteru prawa UE (głównie nie oddaje ponadnarodowego charakteru w I filarze) → akty prawa pochodnego w I filarze są wynikiem funkcji i kompetencji instytucji UE, a w II i III filarze ich kompetencje dot. współpracy międzyrządowej;


    Acquis communautaire

    • pojęcie zarówno języka prawnego jak i prawniczego;

      • niezdefiniowane w T.;

      • w doktrynie i praktyce termin zdefiniowany;

    • acquis communautaire → to nie zamknięty czy usystematyzowany katalog/zbiór prawa UE, a jego granice nie są dokładnie określone (wątpliwości te mają duże znaczenie przy przyjmowaniu nowych członków, którzy muszą przyjąć cały dorobek prawny UE);

      • dorobek wspólnotowy, spuścizna lub dorobek prawny WEcała gama regulacji we wszystkich filarach, wszystkie działania legislacyjne wraz z dorobkiem orzeczniczym (gł. ETS, mniej EPI);

      • związany zarówno z W, ale też z II i III filarem → tak m.in. w art. 44 TUE  dlatego definiować na tle dynamicznego rozwoju UE, obejmują prawo i szeroko pojętą politykę, włączając w to podstawowe wartości UE;


    Katalog i klasyfikacja źródeł prawa UE

    • brak przepisów:

      • niektórzy wskazują na art. 249 TWE/art. 161 TEWEA i art. 12 i 34 TUE (= wyliczenia kategorii aktów możliwych do tworzeniach przez instytucje);

      • w przepisach dot. kognicji ETS brak przepisów odpowiadających art. 38 Statutu MTS, ale wg art. 220 TWE/art. 136 TEWEA ETS i SPI zapewniają poszanowania prawa w interpretacji i stosowaniu obu T → wg D. Lasoka daje to ETS prawo do sięgania do różnych źródeł w imię słuszności;

    • katalog na podstawie doktryny, orzecz. ETS i praktyki obrotu prawnego:

      • zasadnicza rola traktatów zał. (TWE, TEWEA, TUE, wcześniej TEWWiS) oraz ich modyfikacji + traktaty akcesyjne;

      • też p.m.p., w tym gł. u.m. zawierane przez W albo W i państwa z państwami trzecimi;

      • ogólne zasady prawa i prawo zwyczajowe → z analizy orzecz. ETS i T.;

      • cała gama wiążących i niewiążących aktów prawnych tworzonych w ramach filarów UE;

      • orzecz. ETS i SPI (choć nie ma charakteru precedensowego);

      • też inne akty prawne o różnym charakterze (np. decyzje szefów państw lub rządów zebranych w R);

    • trudności klasyfikacji → różne kryteria:

      • obszar regulacyjny → źródła prawa I filaru i źródła prawa II i III filaru;

      • zakres przedmiotowy → prawo instytucjonalne (określające strukturę organizacyjną UE) oraz materialne (regulujące poszczególne aspekty funkcjonowania rynku wewnętrznego- I filar oraz zakres materialny II i III filaru UE);

      • podstawa tworzenia prawa → prawo pierwotne i prawo pochodne/wtórne;

      • spisanie → prawo pisane i prawo niepisane;

      • moc wiążąca → normy prawnie wiążące i formalnie niewiążące (tzw. prawo miękkie);

      • kombinacja kilku kryteriów → źródła wewnętrzne i zewnętrzne;

      • kryterium ich hierarchii;

        • najbardziej rozpowszechniony podział na prawo pochodne i pierwotne;

    • prawo pierwotne → traktaty zał., ich modyfikacje oraz traktaty akcesyjne, także ogólne zasady pra­wa oraz prawo zwyczajowe;

      • nie do końca przesądzona pozycja p.m.p. (gł. u.m. zawieranych przez W lub W i państwa):

        • w przypadku kryterium podmiotu zawierającego to te u.m., jako akty instytucji W należą do prawa pochodnego (analogicznie u.m. zawierane przez UE w ramach II i III filaru);

        • źródłem prawa UE są też u.m. między państwami czł. służące realizacji celów W;

    • prawo pochodne → różne akty prawne tworzone przez instytucje:

      • akty wiążące i niewiążące <ang. soft law>;

      • też inne, trudne do zaklasyfikowania akty prawne;


    Problematyka hierarchii źródeł prawa w systemie prawnym Unii Europejskiej

    • brak przepisów (za mało to art. 230 TWE/art. 146 TEWEA i art. 35 ust. 6 TUE -= zakres jurysdykcji ETS = prawo pochodne);

    • wg doktryny, praktyki obrotu prawnego i orzecz.:

      • pozycja prawa pierwotnego → na szczycie (przy czym pomiędzy nimi zastosowanie zasady lex posterior derogat legi priori);

      • pozycja p.m.p. → W jak i UE, jako uczestnicy obrotu m. wiążą zasady tego reżimu (gł. pacta sunt servanda) oraz zasady wew., m.in.: zasada kompetencji powierzonych, dlatego implementacja p.m.p. może wymagać działań implementacyjnych i dot. to zarówno:

        • u.m. → np. przystąpienie do WTO wiązało się ze zmianami w prawie celnym czy zamówień publicznych UE;

        • innych aktów, np. aktów RB ONZ nakładających na państwa snakcje, np. wspólne stanowisko (R) dot. takiej Rezolucji (sankcje na Liberię) → konieczne było przyjęcie też rozp. R;

          • dlatego p.m.p. jest częścią prawa UE, pomiędzy pierwotnym a pochodnym;

      • pozycja prawa pochodnego → skomplikowane i w relacjach poziomych (pomiędzy filarami) i w relacjach pionowych (w ramach filaru) zarówno w zakresie określenia ich hierarchii jak i współzależności (kwestia nie uregulowana; temat prac Konwentu);

        • poziome → zróżnicowanie aktów tego prawa i co do zasady niezależność i autonomiczność w relacjach między filarami, ale praktyka pokazuje ich zależności (też między aktami politycznymi i prawnymi), np. polityka handlowa realizowana w ramach WE, a polityka zagraniczna w ramach II filaru; podobnie obszar sprawiedliwości i spraw wew., który po TUE z A podlega częściowo pod I i III filar.  stąd te same kwestie uregulowane w różnych aktach (np. w/w przykład z rezolucją RB, ale też rezolucja RB w spr. Somalii, też dyrektywa dot. nielegalnego przekraczania granic i decyzja ramowa dot. stosowania sankcji karnych; w obszarze walki z terroryzmem związek decyzji Rady z III filaru ze wspólnym stanowiskiem Rady z II filaru);

        • pionowe → zasada: akty z art. 249 TWE/art. 161 TEWEA/art. 12 i 34 TUE są autonomiczne, a kolejność ich wyliczenia to nie hierarchia (tak jest w I i III filarze, ale w II filarze są pewne wskazówki w T)  wyjątki:

          • rozp. i dyr. mogą mieć charakter ustawodawczy albo wykonawczy → wyk. niżej niż ich ustawodawcze (np. ustawodawcze przez R, potem wykonawcze przez KE);

          • w II filarze – pewna hierarchia z art. 13 ust. 2 TUE:

                • na podstawie ogólnych wytycznych RE → R decyzje;

                • R wprowadza w życie wspólne stanowiska za pomocą wspólnych działań czy wspólnych stanowisk;


    Prawo pierwotne

    Traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej

    • TWE, TEWEA, TUE;

    • Układ o utworzeniu wspólnej Rady Ministrów oraz Komisji z 1965 r.;

    • dwa traktaty budżetowe z 1971 r. i 1977 r.;

    • JAE z 1987 r.;

    • Traktat z Maastricht z 1992 r.;

    • Traktat Amsterdamski z 1997 r.;

    • Traktat Nicejski z 2001 r.;

    • traktaty akcesyjne → ostatni z 16.4.2003 r. (8 państw E. Śr.-Wsch., Cypr i Malta);


    Zakres przedmiotowy traktatów założycielskich

    • wiele kwestii natury instytucjonalnej jak i materialnoprawnej;

    • TWE → preambuła, 314 art. (cz., tytułu, rozdz. + zał.):

      • cz. I: cele i zasady funkcjonowania WE, cz. II: obywatelstwo UE; cz. III: polityki WE (podstawowe regulacje rynku wew.); cz. IV: instytucje WE;

    • TEWEA → preambuła, 225 art. (tytuły, rozdz. + zał.) → zakres przedmiotowy: problematyka rozwoju badań w sektorze energii atomowej, rozpowszechniania wiadomości dot. badań, ochrony zdrowia, inwestycji, zaopatrzenia w surowce z państw czł. i trzecich, środków bezp., problematyka prawa własności;

      • wiele art. o analogicznej treści co w TWE;

    • TUE → preambuła, 53 art. (tytuły) → tyt. I, VII i VIII – dot. wszystkich filarów, V – II filar, VI – III filar, III-V – zmiany do T.;


    Charakter prawny traktatów założycielskich

    • kontrowersje → ważna opinia ETS w sprawie 1/91, EOG, Zb. Orz. 1991, s. I-6079 → ETS uznał, że TEWG, choć zawarty w formie u.m., stanowi kartę konstytucyjną dla W opartą na zasadzie praworządności, a T ustanowiły nowy porządek prawny, w którym państwa ograniczyły swoje prawa suwerenne, a jego podmiotami są nie tylko państwa ale i jednostki, a szczególna cecha to prymat nad prawem wew. i bezp. skuteczność  T to akty o dwojakim znaczeniu: u.m. w stosunkach zew. i szczególne akty prawa wspólnotowego w stosunkach wew. → szczególnego rodzaju u.m.;


    Ogólne zasady prawa

    • choć nie wymienione w T, to z praktyki i orzecz.  w T niewiele odniesień (zasada pomocniczości, zasada proporcjonalności) → w orzecz wiele;

    • funkcje tych zasad w prawie UE (wg T. Tridimasa):

      • jako instrument pomocniczy w procesie wykładni prawa UE;

      • jako pod­stawa w procesie orzekania o nieważności aktu prawnego;

      • jako fundament dla uznania odp. W oraz państw czł. za naru­szenie tego prawa;

    • geneza tych zasad wg orzecz. ETS:

      • zasady właściwe dla porządków państw czł.;

      • zasady charakterystyczne dla reżimu europejskiego prawa wspólnotowego – są to m.in.:

        • zasada solidarności;

        • zasada pomocniczości;

        • zasada proporcjonalności;

        • zasada kompetencji dorozumianych;

        • zasada uprawnionych oczekiwań;

        • zasada odpowiedzialności państwa oraz odpowiedzialności WE;

        • zasada niedyskry­minacji;

        • zasada równości;

        • zasada pewności prawa;

        • zasady o charakterze pro­ceduralnym (np. zasada dobrej administracji);

        • tzw. prawa podstawowe <ang. fundamental rights> - KPP UE;

      • generalne zasady znajdujące zastosowanie w każdym porządku prawnym;


    Prawo zwyczajowe

    • w doktrynie prawo zwyczajowe to nor­my prawne powstałe w wyniku praktyki państw czł. UE → na razie skromna, np. zwyczaj reprezentowania państw w R przez sekretarzy stanu (wg art. 203 TWE/art. 116 TEWEA ranga ministerialna);

      • orzecz. ETS nie przyczyniło się do rozwoju tego prawa zwyczajowego;


    Prawo międzynarodowe publiczne jako źródło prawa Unii Europejskiej

    Uwagi ogólne

    • jako szczególnego rodzaju org. m. są podmiotami p.m., które mają wpływ na p.m.p. (np. założenia dot. uznania państw zastosowane przy rozpadzie Jugosławii);

    • p.m.p. to źródło prawa UE → najważniejsze u.m. zawierane przez W (same lub z państwami czł.), ale też prawo zwyczajowe czy rezolucje RB ONZ;

      • też akty wydane przez organy powstałe na podstawie u.m., których stroną są W., np. decyzje rad stowarzyszenia powstałe na podstawie umów stowarzyszeniowych (w tym Układów Europejskich);


    Ius contrahendi Wspólnot Europejskich

    • ius cotrahendi org. m. ma charakter wtórny (tak w KWoPTO) → zależy od woli państw i zazwyczaj jest określona w statucie;

      • dot. to też org. ponadnarodowych, choć wg praktyki orzecz. ETS przepisy kompetencyjne mogą być interpretowane ekstensywnie;

    • w TWE wiele delegacji dla WE do zawierania u.m.:

      • art. 133 TWE – w zakresie polityki handlowej;

      • art. 238 TWE – umowy stowarzyszeniowe;

      • art. 304 TWE – porozumienie z Organizacją Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD);

    • też w TEWEA:

      • art. 110 TEWEA – ogólna kompetencja W do zawierania u.m. (z państwami, org. m. i podmiotami prywatnymi);

      • art. 206 TEWEA – umowy stowarzyszeniowe;

      • art. 201 TEWEA – porozumienie o współpracy z OECD;

        • w zależności od zakresu przez jedną, lub drugą lub obie W.;

    • podstawa prawna → wg praktyki i orzecz. ETS też w prawie pochodnym → sprawa 22/70, KE vs. R, Zb. Orz. 1971, s. 263 → ETS stwierdził, że W ma prawo zawierać umowy w całej sferze zadań określonych przez T, a to uprawnienie wynika nie tylko z T., ale i z aktów przyjętych przez organy W w zakresie dopuszczalnym przez T.;

    • kontrowersje → kwestia rozgraniczenia kompetencji między WE a państwami czł. ważna rola ETS, który na podstawie art. 300 uzt. 6 TWE może wydawać opinii o zgodności u.m. z TWE, np:

      • opinie dot. przystąpienia WE do WTO (opinia 1/94), do EOG (opinie 1/91 i 1/92), przystąpienia do EKoOPCziPW (opinia 2/94), umów o otwartym niebie z państwami trzecimi (opinia 1/00);

      • też w EWEA → sprawa C-29/99, KE v R, Zb. Orz. 2002, s. I-11221;

      • też przedmiotem postępowania w trybie z art. 226 TWE, gdy państwa zawierają umowy poza reżimem UE, gdy W mają w tym zakresie kompetencje, np. sprawa szeregu umów dot. lotnictwa cywilnego z USA z 2002 → ETS w tych sprawach uznał, że umowy te wkraczają w kompetencje WE w I filarze, a umowy dwustronne mają być wypowiedziane, a KE otrzymała mandat do negocjacji dot. umów mieszanych;

      • w TEWEA specjalna procedura, gdy państwo czł. zamierza zawrzeć u.m. wkraczającą w obszar kompetencji EWEA (art. 103 TEWEA);


    Rodzaje umów zawieranych przez Wspólnoty Europejskie

    • nie mają jednolitego charakteru → różne kryteria podziału:

      • kryterium przedmiotowe → umowy z zakresu handlu międzynarodowego, umowy w obszarze ochrony środowiska czy też umowy dotyczące wykorzystania energii atomo­wej;

      • kryterium podziału kompetencji między WE a państwa → umowy samodzielnie zawierane i tzw. umowy mieszane (wymagają akceptacji nie tylko przez państwo trzecie i WE, ale i państwa czł., np. w drodze ratyf.);

        • praktyka zawierania np. Układów Europejskich – czasem jednocześnie przyjmowano umowy przejściowe (w zakresie wyłącznych kompetencji W) → wchodziły w życie po zakończeniu procedury wewnątrzwspólnotowej i po akceptacji przez państwo trzecie, ale nie potrzebna ratyf. przez państwa czł. i obowiązywała do wejścia w życie Układu;


    Umowy międzynarodowe zawierane przez Unię Europejską

    • mimo, że w T nie ma osobowości, to w praktyce zawarła kilka umów z podmiotami trzecimi, np.:

      • umowy dot. misji UE w państwach byłej Jugosławi oraz w Albanii)

      • umowy z NATO dot. informacji tajnych;

      • umowy z USA dot. ekstradycji i pomocy prawnej;

        • podstawa prawna – art. 38 TUE;

      • szczególny rodzaj → w formie wymiany listów między UE a państwami przystępującymi dot. procedury informo­wania konsultacji w okresie po podpisaniu a przed wejściem w życie Traktatu Akcesyjnego → akceptowane w końcowej części negocjacji i dołączane do Aktu Końcowego do TA;


    Inne umowy międzynarodowe będące źródłem prawa Unii Europejskiej

    • tzw. umowy dopełniające → między państwami czł. dla uzupełnienia prawa wspólnotowego → status jako źródła prawa problematyczny, ale delegacja ich zawierania w art. 293 TWE,

      • zakres przedmiotowy → ochrona osób, korzystanie z praw i ich ochrony na warunkach przyznanych przez państwa własnym obywatelom, zniesienia podwójnego opodatkowania, wzajemnego uznawania spółek oraz uproszczenia formalności dot. uznawania i wykonywania orzeczeń arbitrażowych i sądowych;

      • np. Konwencja brukselska o jurysdykcji i wykony­waniu orzeczeń w sprawach cywilnych z 1968 r. → praktycznie zastąpiona przez rozp. R Nr 44/2001 (nadal dot. Danii);

    • u.m. zawierane przez państwa czł. w trybie art. 34 ust. 2 pkt d TUE;

      • zakres przedmiotowy – materie III filaru, przyjmowane zgodnie z procedurami konstytucyjnymi państw na zalecenie R;

      • wchodzą w życie po akceptacji przez min. ½ państw czł. (chyba, że same stanowią inaczej);

      • np. Konwencja o wzajemnej współpracy w sprawach karnych przyjęta na podstawie Aktu Rady z 29.5.2000 r.;

    • niektóre decyzje/porozumienia szefów rządów zebranych w R → różny status i każde z nich należy analizować oddzielnie, przy czym niektóre mają status u.m. zawartych w trybie uproszczonym;

      • np. decyzja Nr 95/553/EC dot. opieki dyplomatycznej i kon­sularnej;


    Prawo pochodne Unii Europejskiej

    I. Uwagi ogólne

    • akty prawa pochodnego – wydawane przez instytucje W. na podstawie upoważnień T. (zgodnie z zasadą kompetencji powierzonych i zasadą kompetencji dorozumianych) względnie na podstawie delegacji legislacyjnych z aktów prawodawczych;

    • w I filarzeograniczony katalog dopuszczalnych aktów prawa pochodnego oraz brak wyraźnego rozróżnienia na prawodawcze i wykonawcze (m.in. prace Konwentu);

    • WE i EWEA – analogiczne katalogi, odmienne dot. II i III filaru (ważne zmiany TUE z A);


    II. Prawo pochodne w I filarze Unii Europejskiej

    Katalog wiążących aktów prawa pochodnego w I filarze Unii Europejskiej

    • art. 249 TWE/art. 161 TEWEA

      • art. 110 TWE i art. 34 Statutu ESBC → legis specialis do w/w – akty wydawane przez EBC w zakresie jego kompetencji;

      • akty w ramach I filaru mogą być generalne abstrakcyjne jak i indywidualne i konkretne;

    art. 249 TWE/art. 161 TEWEA → „W celu wykonania swych zadań oraz na warunkach przewidzianych w niniejszym T., PE wspólnie z R, R i KE uchwalają rozporządze­nia i dyrektywy, podejmują decyzje, wydają zalecenia i opinie.

    Rozporządzenie ma zasięg ogólny. Wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich.

    Dyrektywa wiąże każde Państwo Czł., do którego jest kierowana, w odnie­sieniu do rezultatu, który ma być osiągnięty, pozostawia jednak organom krajowym swo­bodę wyboru formy i środków.

    Decyzja wiąże w całości adresatów, do których jest kierowana. (...)

        • zamknięty katalog wiążących aktów prawa;

    • w ramach TEWWiS były: decyzja (odpowiednik rozp), zalecenie i opinia → w orzecz. ETS podzielono decyzje na decyzje ogólne i indywidualne (sprawa 8/55, Belgia vs. Wysoka Władza, Zb. Orz. 1954-56, s. 201; sprawa 18/57, Nold KG vs. Wysoka Władza, Zb. Orz. 1959, s. 88; sprawa 18/62, Barge vs. Wysoka Władza, Zb. Orz. 1963, s. 531);


    Rozporządzenia to akty prawne o ogólnym zastosowaniu, które obowiązują w całości i podlegają bezpośredniemu stosowaniu w państwach czł.;
  • 1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   14


    ©absta.pl 2019
    wyślij wiadomość

        Strona główna