Zasoby wód podziemnych miasta włOCŁawek



Pobieranie 26 Kb.
Data29.04.2016
Rozmiar26 Kb.

ZASOBY WÓD PODZIEMNYCH

MIASTA WŁOCŁAWEK
A.Krawiec & A.Sadurski
Zakład Geologii i Hydrogeologii UMK Toruń

Według aktualnie obowiązujących regulacji prawnych – ustaw Prawo wodne i Prawo geologiczne i górnicze – istnieją dwie kategorie zasobów wód podziemnych; eksploatacyjne i dyspozycyjne. Pierwsze z nich dotyczą ujęć wód podziemnych i oznaczają maksymalny pobór wody z określonych warstw i struktur hydrogeologicznych, nie powodujący ujemnych skutków w środowisku naturalnym, otaczającym ujęcie oraz nie wywołujący degradacji jakości zasobów wodnych. Drugi termin oznacza możliwą do wydobycia objętość wody z wyznaczonego obszaru, np. zlewni rzeki lub GWB, bez ujemnych skutków dla ekosystemów wodnych i lądowych od wody zależnych. Miasto Włocławek ma zatwierdzone zasoby eksploatacyjne ujęć, natomiast nie znajduje się w obszarze o zatwierdzonych zasobach dyspozycyjnych.

Zaopatrzenie w wodę Włocławka pochodzi w całości z wód podziemnych, które eksploatowane są na trzech ujęciach komunalnych: Krzywe Błota, Zazamcze i Zawiśle.

Ujęcie KRZYWE BŁOTA

W 1923 r. dr Jan Lewiński i inż. Sułkowski przeprowadzili badania hydrogeologiczne w rejonie Włocławka i na podstawie otworów wiertniczych udokumentowali duże zasoby wód podziemnych w lasach podmiejskich, na terenie Krzywych Błot. Był to teren położony w odległości 3 km na południe od miasta. W 1928 r. zatwierdzony został projekt wodociągów przez Ministerstwo Robót Publicznych i przystąpiono do ich budowy. W okresie 1930-35 wybudowano ujęcie, stację pomp i urządzenia do uzdatniania wody. Istniały wtedy dwie studnie, które miały wydajność po 80 m3/h. W 1935 r. Rada Miejska powołała Zakład Wodociągów i Kanalizacji we Włocławku, przekształcony później w Przedsiębiorstwo funkcjonujące do chwili obecnej. W latach 50. wodociągi zostały włączone do Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej. Przed II wojną światową istniało ujęcie o zdolności produkcyjnej 140 m3/h, zbiorniki wody i sieć wodociągowa. Rozwój przemysły po II wojnie światowej wpłynął na zwiększenie zapotrzebowania na wodę.

W latach 60., po przeprowadzeniu badań hydrogeologicznych w rejonie Krzywych Błot KDH przy Centralnym Urzędzie Geologii zatwierdziła zasoby wód podziemnych ujęcia w wysokości 1600 m3/h oraz w sąsiedztwie Jez. Czarnego w wysokości 450 m3/h. Łącznie, zatwierdzone zasoby eksploatacyjne tego ujęcia wynoszą 2050 m3/h, przy depresji w studniach 8 m. Przeprowadzono również modernizację stacji pomp i stacji uzdatniania wody, wprowadzając otwarte napowietrzanie wody. Odwiercono w latach 70. 21 studzien zafiltrowanych na głębokości 33-111 m o wydajnościach 50-230 m3/h. Aktualna „produkcja” wody wynosi 700-1300 m3/h.

Ujęcie to korzysta z zasobów wód z warstw czwartorzędu. Strefa ochrony pośredniej, wewnętrznej ujęcia Krzywe Błota ma powierzchnię 0,9 km2 i została wyznaczona w odległości odpowiadającej 30 dniowemu dopływowi wód podziemnych do filtrów studzien. Teren ochrony zewnętrznej zawarty jest wewnątrz izochrony 25 lat dopływu wody do studzien i ma powierzchnię 15,2 km2. Obecnie ujęcie znajduje się na terenie zalesionym znajdującym się pomiędzy dzielnicą Włocławka Południe, gdzie zarejestrowano 30 tysięcy mieszkańców a osiedlem Michalin Mielęcin liczącym 5 tysięcy mieszkańców.

Od początku swego istnienia ujęcie wyposażone było w stację uzdatniania wody z uwagi na podwyższone stężenia związków żelaza i manganu w wodzie surowej. Według „Raportu o stanie środowiska województwa kujawsko-pomorskiego” (WIOŚ Bydgoszcz 2004), woda surowa z rejonu ujęcia Krzywe Błota zaliczona została w 61% do III klasy jakości, natomiast do klasy wody dobrej jakości należy jedynie 3,7% eksploatowanych wód. Do 1999 r. zmodernizowano ujęcie . Zbudowano nowe budynki zawierające filtry i pompownię drugiego stopnia. Technologia uzdatniania polega na wykorzystaniu filtrów Culligana ze złożami katalitycznymi, które aktywowane są nadmanganianem potasu. Pozwala to spełnić wszystkie obowiązujące przepisy sanitarne w zakresie wymogów stawianych dla wód pitnych.

Ujęcie Zazamcze

Ujęcie Zazamcze bazuje na czwartorzędowej warstwie wodonośnej. Strukturą wodonośną, na której zasobach bazuje to ujęcie jest dolina kopalna wypełniona utworami piaszczysto-żwirowymi. Warstwa wodonośna, ujętą do eksploatacji otworami studziennymi, jest wykształcona w postaci piasków o różnej granulacji, ze żwirem i otoczakami. Współczynnik filtracji wynosi ok. 1,1-1,3 m/h a przewodność warstwy kształtuje się na poziomie 20 - 25 m2/h. Zwierciadło wody swobodne układa się na rzędnych 51-54 m n.p.m. Warstwa wodonośna jest izolowana od powierzchni terenu warstwą osadów słabo przepuszczalnych - mułkowo-ilastych, której miąższość wynosi od 12 do 25 m. Sprzyja to naturalnej ochronie zasobów wód podziemnych przed zanieczyszczeniem antropogenicznych. Ograniczeniu antropopresji sprzyja zagospodarowanie terenu ujęcia – otoczenie lasu sosnowego. Od zachodu teren ujęcia graniczy z pasem obniżeń terenu wypełnionych torfami w rejonie uzdrowiska Wieniec. Jedynie od wschodu w odległości ok. 600 znajduje się zabudowa osiedla Zazamcze.

Teren ujęcia położony jest na granicy doliny Wisły, z którą od zachodu sąsiaduje Pojezierze Kujawskie a od północy z Równina Inowrocławska. Rzędne terenu na omawianym obszarze wynoszą od ok. 54 do 61 m n.p.m. Rejon ten znajduje się w zlewni Zgłowiączki dopływu Wisły. Średnie przepływy na rzece wg wodowskazu w Rudzie wynoszą ok. 4-5 m3/s (SNQ = 1 m3/s a WWQ = 10 m3/s).

W trakcie trwania prac badawczych sąsiadujące z ujęciem złoża borowin Uzdrowiska Wieniec zostały uznane za lecznicze zgodnie z Zarządzeniem Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej (24.07.1974 r). Biorąc pod uwagę potencjalne, negatywne oddziaływanie na zasoby peloidów uzdrowiska, zasoby ujęcia „Zazamcze” wyznaczono w wysokości znacznie mniejszej niż zakładano, tj. 455 m3/h przy depresji 12 m na okres 3 lat, zamiast pierwotnie przyjmowanych 2300 m3/h (KDH/013/3948/M/76 z dnia 8.06.1976 r). Okresowe zatwierdzenie zasobów uwarunkowane było położeniem ujęcia na terenie obszaru górniczego „Wieniec”, utworzonego decyzją MZiOS dla wód leczniczych i złóż borowin oraz obawą o negatywny wpływ eksploatacji ujęcia na złoża borowin. Obecna decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego zatwierdzająca zasoby eksploatacyjne ujęcia wody „Zazamcze”(znak OS/OW.7441-1/01 z dnia 02.01.2001r), wydana została na czas nieokreślony.

Pobór wody podziemnej na ujęciu „Zazamcze” odbywa się aktualnie za pomocą 5 studni głębinowych Nr: R-1A, R-2, R-3, R-4, R-5. Na ujęciu czynnych jest 18 otworów obserwacyjnych – piezometrów w ramach monitoringu osłonowego ujęcia.

Na podstawie wyników prowadzonych systematycznie od 1994 r. analiz fizyczno-chemicznych próbek wody z 10 otworów obserwacyjnych można stwierdzić, że woda w studniach charakteryzuje się dobrą jakością, chociaż zawiera ponadnormatywne ilości żelaza – od 1,0 do 2,5 mg Fe/dm3 i manganu – od 0,15 do 0,25 mg Mn/ dm3. Inne składniki wody występują poniżej wartości maksymalnych wg przepisów sanitarnych dla wód do picia, tym niemniej okresowo pojawiają się podwyższone ilości amoniaku do ok. 0,8 mg N/dm3 (otw. R-5). Zaznacza się również wyraźny wzrost zawartości siarczanów np. w otworze Nr R-4 z 21 mg w 1978r do 104 mg SO4/dm3 w 1999r. Metale ciężkie w wodzie podziemnej nie budzą zastrzeżeń. Wysokie stężenia związków żelaza i manganu występują w wodach z rejonu torfowisk i borowin – od ok. 2 do 5 mg Fe/dm3, w otworze nr O-3, do 8-9 mg Fe/dm3, w otworze nr O-11. W pozostałych kształtują się na poziomie 1,5-3 mg /dm3. Zawartość manganu występuje w wodach ze wszystkich otworów w wysokości od 0,2 do 0,5 mg Mn/dm3.

Podwyższoną zawartość amoniaku stwierdza się w rejonie torfowisk od 0,6 do 0,7 mg N/dm3 (otw. O-3), natomiast w rejonie południowym (O-9a) i wschodnim ujęcia (P-7b) występują podwyższone ilości siarczanów od 90 do 160 mg SO4/dm3. Wysoka zawartość żelaza oraz występowanie amoniaku w rejonie złóż borowin i torfowisk, należy wiązać z czynnikami geogenicznymi, natomiast podwyższone ilości siarczanów w części wschodniej mogą świadczyć o antropopresji.

Mając na względzie skuteczną ochronę jakości i ilości głównego użytkowego poziomu wodonośnego, dla ujęcia „Zazamcze”, ustanowiono strefy ochronne ujęcia.

Ujęcie „Zazamcze” ma wyznaczone następujące strefy ochronne:


  1. Strefa ochrony bezpośredniej ujęcia wody obejmująca grunty, na których usytuowane są studnie głębinowe oraz otaczający je pas gruntu o szerokości 8-10 m, licząc od zarysu budowli i urządzeń służących do poboru wody.

  2. Strefa ochrony pośredniej zewnętrznej – którą wyznacza izochrona 25 -letniego dopływu wody do ujęcia , obejmująca obszar o powierzchni 6,8 km2.

Z uwagi na dobre warunki geologiczne ochrony jakości wód, wewnętrzny teren ochrony pośredniej nie został wyznaczony. Granice stref ochronnych zostały wpisane w miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego miasta Włocławka.

Zasięg leja depresji – obniżenia ciśnień piezometrycznych w warstwie wodonośnej wskutek pracy ujęcia sięga:



  • od południa do rzeki Zgłowiączki,

  • od wschodu do krawędzi struktury doliny kopalnej,

  • od zachodu do cieku w rynnowym obniżeniu wypełnionym torfem.

Obniżenie zwierciadła wody do roku 1992 związane było w znacznym stopniu z rozwojem leja depresji, natomiast w ostatnich latach notowany jest ok. 0,5 m wznios zwierciadła wód podziemnych w sąsiedztwie ujęcia.

Eksploatacja ujęcia nie wykazała oznak osuszania się bagien, torfowisk i złóż borowin. Według opinii Zakładu Ekologii Roślin Instytutu Biologii WSP w Olsztynie, eksploatowane ujęcie nie ma wpływu na ekosystem leśny. Główną przyczyną słabego przyrostu rocznego drzew są niedostateczne opady atmosferyczne, rodzaj gleb (rdzawe, bielicowe i rdzawe właściwe) oraz postępujący wzrost zanieczyszczeń gazowych, szczególnie SO2. Woda z eksploatowanej warstwy wodonośnej wykazuje stabilny skład fizyko-chemiczny i nie stwierdza się skażenia antropogenicznego wód. W 2001 r. rozpoczęto zadanie inwestycyjne modernizacji SUW „Zazamcze”, które zakończono w grudniu 2003 r. Zastosowana na ujęciu efektywna i nowoczesna technologia uzdatniania za pomocą filtrów Culligana pozwala na uzyskiwanie bardzo dobrych parametrów jakościowych produkowanej wody, znacznie lepszych od obowiązujących norm, zarówno polskich jak i Unii Europejskiej. Dzięki dużemu wysiłkowi służb MPWiK cały cykl prac modernizacyjnych odbywał się bez jakichkolwiek zakłóceń w podaży wody do odbiorców.


Złoża borowin, wykorzystywane w uzdrowisku Wieniec Zdrój, znajdują się w rynnowym obniżeniu terenu, które jest odległe od linii studni ujęcia „Zazamcze” ok. 1500-1200 m na zachód. Złoża wykorzystywane są do celów leczniczych. W swojej działalności Uzdrowisko wykorzystuje również wody mineralne z utworów jurajskich. Zarówno dla borowin jak i wód zostały ustanowione obszary górnicze.

Złoża borowin występują na trzech obszarach oznaczonych jako złoża A, B i C. Do 1999 r. eksploatowane było złoże A, obecnie eksploatacja przeniesiona została na złoże B. Łączne zasoby bilansowe borowin w kat. „B” wynoszą ok. 109 tys. ton w tym:

Złoże A - 38,5 tys. ton

Złoże B - 38,8 tys. ton

Złoże c - 31,5 tys. ton

Przy zapotrzebowaniu rocznym wynoszącym ok. 400 m3, zasoby pokryją zapotrzebowanie Uzdrowiska na ok. 280 lat. Geneza i stratygrafia złoża borowin „A-B-C” wskazuje na fakt, że występują w torfowiskach typu niskiego.

Istotnym zagadnieniem w ocenie warunków eksploatacji ujęcia „Zazamcze” jest jego wpływ na złoża borowin. Zagrożenie polega na możliwości osuszenia pokładu borowin a tym samym jego degradacji. Według orzeczenia Biura Projektów i Usług Technicznych Branży Uzdrowiskowej „Balneoprojekt” w Warszawie z 1975 r., woda w obrębie złoża borowin nie może ulec obniżeniu. Maksymalne dopuszczalne obniżenie poziomu lustra wody w tej części eksploatacji złoża może okresowo osiągać 0,8 m.

Z obserwacji wynika, że zasięg oddziaływania ujęcia ogranicza się do rynnowego obniżenia terenu, w którym zalegają złoża borowin i torfy, nie powodując w nim obniżenia zwierciadła wody.

Jakość borowin jest okresowo kontrolowana przez BP i UTBU „Balneoprojekt”. Wyniki analiz wykazują, że jakość złóż na przestrzenia lat nie zmienia się a parametry borowiny utrzymują się na tym samym poziomie.

Ujęcie Zawiśle

Pierwszą studnię na Wzgórzach Szpetalskich (prawa strona doliny Wisły) odwiercono w 1982 r. a w następnych 3 latach zbudowano kolejne dwie studnie głębinowe nafiltrowane w warstwach kredowych. Obecnie zatwierdzone zasoby eksploatacyjne ujęcia wynoszą 350 m3/h, chociaż ich maksymalna wydajność została określona w wysokości 600 m3/h. Studnie mają głębokość 140-220 m i pobierają wodę z warstw o niskiej odnawialności zasobów. Ujęcie to ma własne budynki stacji uzdatniania wody surowej. Woda surowa wymaga usunięcia nadmiaru związków żelaza i manganu.

Ujęcie Zawiśle nie ma ustanowionej strefy ochrony pośredniej a jedynie strefy ochrony bezpośredniej. Warstwy wodonośne występują na dużej głębokości i są całkowicie izolowane od ewentualnych ognisk zanieczyszczeń na powierzchni terenu. Miąższość serii ilastych, izolujących ośrodek wodonośny przekracza tu 100 m. Wody surowe z tego ujęcia mają stabilny skład chemiczny, podwyższone tło chlorkowe i nie budzą zastrzeżeń pod względem bakteriologicznym.

Podsumowanie

Miasto Włocławek ma obecnie duże rezerwy zatwierdzonych zasobów eksploatacyjnych ujęć. Wynoszą one 2855 m3/h. Do tych zasobów można dodać perspektywy uzyskania dalszych 1400 m3/h z terenów perspektywicznych w rejonach: Józefowa, Michalina, Jedwabna i Wistki Królewskiej.



Problemem pozostaje jednak ochrona zasobów wód podziemnych i utrzymanie ich dobrej jakości. System ostrzegawczy o możliwych negatywnych zmianach jakości istnieje w postaci rozbudowanego i dobrze prowadzonego monitoringu ujęć. Ujęcia te znajdują się obecnie w obszarze miejskiej zabudowy i podlegają antropopresji. Zwiększanie poboru wody na ujęciu Zawiśle może wywołać ascenzję wód słonych z podłoża, co oznacza potencjalne zagrożenie neogeniczne zasobów wód podziemnych.








©absta.pl 2019
wyślij wiadomość

    Strona główna