Zmiana nagła, skokowa, bezkierunkowa, dziedzicząca się lub też nie zmiana w



Pobieranie 134.74 Kb.
Data05.05.2016
Rozmiar134.74 Kb.
Def.

Mutacja (łac. mutatio - zmiana) - nagła, skokowa, bezkierunkowa, dziedzicząca się lub też nie zmiana w materiale genetycznym organizmu.
Ze względu na mechanizm wyróżnia się trzy główne rodzaje mutacji:

  • mutacje genowe (zmiany na poziomie pojedynczych nukleotydów)

  • chromosomowe (aberracje chromosomowe)

Chromosomowe dzielimy z kolei na : mutacje strukturalne i mutacje liczbowe.

Ze względu na efekt fenotypowy i przeżywalność mutacje dzielimy na:



  • korzystne - pojawia się względnie rzadko. Przykładowo - u owada wskutek takiej mutacji pojawia się inne zabarwienie ochronne, które okazuje się skuteczniejsze w jego miejscu życia

  • obojętne - nie wpływają na organizm

  • niekorzystne - powodują obniżenie zdolności organizmu do przeżycia

  • subletalne, warunkowo letalne - prowadzą do upośledzenia organizmu

  • letalne - prowadzą do śmierci

Ze względu na możliwość dziedziczenia wyróżniamy:

  • mutacje dziedziczne (powstają w komórce z której gen zostanie przekazany do potomstwa) może to być np pojedynczy plemnik czy komórka jajowa lub komórka z której rozwinie się cała linia komórek i z nich powstaną komórki rozrodcze)

  • mutacje somatyczne. Powstające poza komórkami przekazywanymi na potomstwo.

Zaburzenia

Jedno genowe:

Autosomalne dominujące – niedotyczące chromosomów płci np. Huntington's disease,

Autosomalne recesywne , Anemia sierpowata

Dominujące związane z chromosomem X Aicardi Syndrome, Chokenflok syndrome and Rett's syndrome.

Recesywne związane z chromosomem X np. Hemophilia A, Duchenne muscular dystrophy, Fragile X, Color blindness, Muscular dystrophy

Związane z Y

Mitochondrialne np. osteoporosis, Alzheimer's disease, Parkinsons's disease, Neuropatia nerwu wzrokowego Lebera

Kompleksowe


  • asthma

  • autism

  • autoimmune diseases such as multiple sclerosis

  • cancers

  • cleft palate

  • diabetes

  • heart disease

  • hypertension

  • inflammatory bowel disease

  • mental retardation

  • obesity

Zespół Downa

Trisomia chromosomu 21. jest przyczyną wystąpienia tzw. zespołu Downa, dawniej zwanego pospolicie mongolizmem. Osoby z tą wadą mają mongoidalne rysy twarzy, niski wzrost, szczególny układ bruzd na dłoniach, niezborność ruchów i niedorozwój umysłowy, a przy tym pogodne usposobienie. Częstość występowania zespołu Downa szacuje się na 1 przypadek na 800–1000 żywych urodzeń. Zależy to od wieku matki a jak pokazują ostatnie badania w mniejszym stopniu wiek ojca. Trisomia 21 objawia się zespołem wad wrodzonych, z których większość (79%[13]) to wady małe, nie wpływające na jakość życia, określane też jako cechy dysmorficzne. Obok nich chorzy często mają też duże wady, np. wady wrodzone serca - wymagające leczenia chirurgicznego. Stałymi cechami zespołu są upośledzenie umysłowe i pierwotny niedobór odporności.





Zespół Pataua (ang. Patau syndrome) – zespół wad wrodzonych spowodowany trisomią chromosomu 13 (kariotyp 47,XX,+13 albo 47,XY,+13). Trisomia 13 spowodowana jest nierozejściem się chromosomów podczas I lub II podziału mejotycznego u któregoś z rodziców (opóźnione rozchodzenie się chromosomów w anafazie). Trisomia 13 wiąże się z dużym ryzykiem poronienia lub urodzenia martwego dziecka. Najczęściej spotykane objawy u dzieci urodzonych z zespołem Pataua to:

  • niska masa urodzeniowa

  • ubytek skóry skalpu

  • wady budowy narządu wzroku (anoftalmią, mikroftalmią, hipoteloryzmem lub cyklopią) nieprawidłowo wykształconym nosem, i tzw. trąbką (proboscis), rozszczepem wargi i (lub) podniebienia

  • wady małżowin usznych (niskie osadzenie, zniekształcenie małżowin)

  • anomalie kończyn (polidaktylia pozaosiowa, ustawienie palców w kształcie "kurka od strzelby", pojedyncza bruzda zgięciowa, wydatna pięta)

  • wady sercowo-naczyniowe (przetrwały przewód tętniczy, dekstrokardia, ubytek przegrody międzykomorowej, ubytek przegrody międzyprzedsionkowej)

  • wady nerek (torbielowatość nerek, wodonercze)

  • wady rozwojowe mózgowia i cewy nerwowej

  • napady drgawek

  • przepukliny, przepuklina pępkowa

  • naczyniaki włośniczkowe w okolicy czoła

  • wnętrostwo

Zespół Edwardsa (ang. Edwards' syndrome, trisomy 18) jest to zespół wad wrodzonych spowodowany trisomią chromosomu 18 (47,XX,+18 albo 47,XY,+18). Częstość występowania zespołu szacowana jest na 1:8.000 urodzeń. Około 95% płodów z trisomią 18 ulega spontanicznemu poronieniu. 30% żywo urodzonych dzieci z zespołem Edwardsa umiera w pierwszym miesiącu życia, tylko 10% przeżywa 1 rok.

  • niska masa urodzeniowa noworodka

  • deformacje czaszki:

  • nisko osadzone, dysplastyczne małżowiny uszne

  • pojedyncza bruzda zgięciowa dłoni

  • nadmiar skóry na szyi (86% [3])

  • anomalie szkieletu:

    • krótki mostek (blisko 100% [3])

    • zwichnięcie stawów biodrowych (82% [3])

    • deformacje zgięciowe palców, nakładające się na siebie palce

    • aplazja kości promieniowej

    • wydatne pięty

  • wady serca:

    • przetrwały przewód tętniczy (PDA)

    • ubytek przegrody międzykomorowej (VSD)

  • wady rozwojowe nerek

  • hipoplazja paznokci (blisko 100% [3])

  • wady narządów płciowych

  • drgawki (62% [3])

  • głębokie upośledzenie umysłowe.

Zespół Turnera (ang. Turner's syndrome) – uwarunkowany genetycznie zespół wad wrodzonych spowodowany całkowitym lub częściowym brakiem jednego z chromosomów X we wszystkich komórkach organizmu lub w pewnej ich części. Występuje u 1 na 2500 urodzonych dziewczynek[2]. Najważniejsze cechy występujące u osób z zespołem Turnera to: niski wzrost, słabo zaznaczone cechy żeńskie i wrodzona dysgenezja gonad powodująca w większości przypadków bezpłodność. 99% płodów z zespołem Turnera ulega spontanicznemu poronieniu.

niski wzrost

Proporcje ciała chorych są nieprawidłowe: budowa ciała jest krępa, szyja jest krótka, a kończyny dolne skrócone w stosunku do długości tułowia. opóźnionym dojrzewaniem płciowym, obniżonym stężeniem estrogenów



  • poduszeczkowate obrzęki limfatyczne dłoni i stóp (ang. puffy feet) w okresie noworodkowym i niemowlęcym (22%)[42];

  • nadmiar skóry na karku, płetwista szyja (25%)[42][15];

  • nisko osadzone, zrotowane ku tyłowi uszy, uszy dysplastyczne, odstające (15%);

  • uboga mimika;

  • opadanie powiek (ptoza) (10%)[15];

  • zmarszczka nakątna (epicanthus) (20%)[15];

  • hiperteloryzm oczny;

  • zez (15%[15]);

  • wysokie, "gotyckie" podniebienie (38%)[42];

  • wady zgryzu;

  • nadmierne owłosienie (rzadko);

  • krótka szyja (40%)[15];

  • szeroka, puklerzowata klatka piersiowa (30%);

  • dysplazja paznokci (13%)[42];

  • koślawość łokci (47%)[42] i kolan (35%)[15];

  • skolioza (11%)[42];

Wady układu krążenia, Wady układu moczowego, Rozwój umysłowy



Trisomia chromosomu X (zespół XXX, nadkobieta, metakobieta, nadsamica) - nondysjunkcja chromosomów płciowych. Kobieta dotknięta tym zespołem posiada dodatkowy chromosom X (XXX), tym samym posiada 47 chromosomów w genomie. W znaczeniu nadsamicy - osobnik o cechach fenotypowych żeńskich, Wada ta jest silnie związana z wiekiem matki, im większy wiek matki, tym większe prawdopodobieństwo trisomii XXX u córki. Występuje z częstością 1/1000 urodzeń (szacuje się, że 0,1% populacji kobiet ma ten zespół) i zazwyczaj przebiega bez istotnych cech fenotypowych lub klinicznych choroby. Trisomii X może towarzyszyć wysoki wzrost. Większość pacjentek rozwija się normalnie i nie ma problemów z płodnością, choć zdarzają się przypadki zaburzeń miesiączkowania i obniżenia płodności. Trisomii X towarzyszy też zwiększone ryzyko wystąpienia trudności w uczeniu się, a w niektórych przypadkach lekkie upośledzenie.


  • Zespół XYY (zespół Jacobsa) określany niekiedy jako zespół nadmężczyzny (supersamca) to zespół wad wrodzonych spowodowany trisomią chromosomów płci z dodatkowym chromosomem Y. wysoki wzrost

  • często wyraźna agresywność, która nie powoduje jednak częstszego popełniania przestępstw; mężczyźni z zespołem XYY charakteryzują się większą agresją niż mężczyźni bez dodatkowego chromosomu Y w naturalnych sytuacjach, ale nie są bardziej agresywni w sytuacjach konfliktu, stresu, wzmożonego napięcia[1]

  • często obniżony iloraz inteligencji[2]

  • płodni, potomstwo normalne

Częstość występowania tego zespołu jest dość duża (0,1% populacji mężczyzn).
Zespół Klinefeltera (ang. Klinefelter syndrome) – grupa chorób spowodowanych aberracją chromosomalną polegającą na obecności przynajmniej jednego dodatkowego chromosomu X w części lub we wszystkich komórkach organizmu mężczyzny.

Klasyczny zespół Klinefeltera występuje u mężczyzn o kariotypie 47,XXY i jest najczęstszą aneuploidią człowieka, której częstość ocenia się na 1:500 noworodków płci męskiej[1].



  • 47,XXY - większość (80%) przypadków

  • 48,XXXY

  • 48,XXYY

  • 49,XXXXY

  • 46,XY/47,XYY (mozaicyzm)- około 15%

  • 46,XY i aberracje strukturalne.

Objawy u pacjentów z kariotypem 47,XXY


Klasyczna postać zespołu Klinefeltera u mężczyzny z kariotypem 47,XXY jest związana z charakterystycznymi, ale zmiennymi i dyskretnymi objawami. Chłopcy 47,XXY z reguły nie różnią się od rówieśników z kariotypem 46,XY.

  • wysoki wzrost: średni ostateczny wzrost chorych to 179,2 ± 6,2 cm[1]

  • słabiej rozwinięte mięśnie

  • bardziej kobieca (gynoidalna) sylwetka, wynikająca z charakterystycznej budowy klatki piersiowej i miednicy

  • nieprawidłowy przebieg dojrzewania płciowego: dojrzewanie pacjentów z zespołem Klinefeltera zaczyna się prawidłowo, ale poziom testosteronu stopniowo maleje i drugorzędowe cechy płciowe nie wykształcają się prawidłowo. Normalnie rozwija się prącie

  • obserwuje się zmniejszenie rozmiaru jąder, które dodatkowo mają nieprawidłowo twardą konsystencję; ich objętość po ukończeniu pokwitania zwykle nie przekracza 10 ml[12]; powrózki nasienne, nasieniowody, gruczoł krokowy i pęcherzyki nasienne nie wykazują odchyleń

  • w gonadach nie zachodzi spermatogeneza, czego konsekwencją jest azoospermia i niepłodność, dotycząca blisko 100% pacjentów z zespołem Klinefeltera; objętość ejakulatu jest prawidłowa

  • u około 70% pacjentów po 25. roku życia libido jest obniżone

  • rozmieszczenie owłosienia może być typowo męskie, zwykle jednak jest ono skąpe. Zarost na twarzy występuje u jedynie około 20% pacjentów.

Objawy u pacjentów 48,XXYY i 48,XXXY [edytuj]


Objawy i przebieg u pacjentów z większą liczbą chromosomów X są dużo cięższe niż w klasycznym zespole Klinefeltera. Tak jak w klasycznym wariancie 47,XXY występują u nich gynoidalna sylwetka, nieprawidłowo rozwinięte drugorzędowe cechy płciowe, hipogonadyzm hipergonadotropowy, ginekomastia.

U pacjentów z kariotypem 48,XXYY nasilone są zaburzenia psychiczne, chorzy są zwykle nieśmiali, ale mogą być kompulsywni i agresywni[18]. Pacjenci z kariotypem 48,XXXY mają cechy dysmorficzne i wady wrodzone:



  • hiperteloryzm oczny

  • płaską nasadę nosa

  • klinodaktylię V palca

Objawy u pacjentów 49,XXXXY (zespół Fraccaro) [edytuj]


W przeciwieństwie do chorych z kariotypem 48,XXYY i 48,XXXY, pacjenci 49,XXXXY są niscy; mają nasilone cechy dysmorficzne (hiperteloryzm, płaską nasadę nosa, mongoidalne ustawienie szpar powiekowych), mogą urodzić się z rozszczepem podniebienia i języczka, nierzadkie są wady wrodzone serca, kolana , hipotonia i wiotkość w stawach. Również występują zaburzenia psychiczne. Fenotyp jest na tyle odrębny od fenotypu klasycznego zespołu Klinefeltera, że na określenie tej rzadkiej jednostki wprowadzono termin zespołu Fraccaro



Zespół niewrażliwości na androgeny (zespół Morrisa, ang. androgen insensitivity syndrome, Morris syndrome, dawniej określany jako zespół feminizujących jąder, testicular feminization syndrome) – wrodzone zaburzenie rozwoju płciowego spowodowane różnymi mutacjami w genie kodującym receptor wiążący androgeny[1].

Zespół niewrażliwości na androgeny występuje w postaci kompletnej (complete androgen insensitivity syndrome, CAIS) albo częściowej (partial androgen insensitivity syndrome, PAIS).

Dotyka on osoby z chromosomalnie męskich (XY), jednak są to osoby fenotypowo kobietami. Piersi są dobrze wykształcone. Występuje brak miesiączki i to jest najczęstsza przyczyna zgłoszenia się osoby z tym zespołem do lekarza. Są to osoby trwale niepłodne, jednak dobrze wykształcona identyfikacja z płcią żeńską sprawia, że osoby te zakładają rodziny, prowadząc współżycie. W przypadku postaci niekompletnej zazwyczaj usuwa się jądra (w razie nieusunięcia istnieje 5-20% ryzyko rozwoju procesu nowotworowego), czasem konieczne jest wytworzenie sztucznej pochwy. Częstość występowania CAIS wśród mężczyzn wynosi 1:62 000, a (P)AIS 1:20 000.

Obojnactwo (hermafrodytyzm, interseksualizm) to ogólne określenie na wrodzone zaburzenia różnicowania narządów płciowych. Obojnactwo jest wrodzoną wadą rozwojową okresu płodowego i ma podłoże genetyczne, bądź hormonalne.

Interseksualizmu nie należy mylić z zaburzeniami o charakterze psychicznym, takimi jak transseksualizm (zespół dezaprobaty płci) czy transwestytyzm (ubieranie się w stroje płci przeciwnej). Obojnactwo może wpływać na poczucie płci, jednak zwykle osoby z tym zaburzeniem są zdecydowanie mężczyznami bądź kobietami, pomimo nieprawidłowości i niezgodności anatomicznych w obrębie narządów płciowych.

Obojnactwo dzieli się zazwyczaj na obojnactwo prawdziwe, obojnactwo rzekome żeńskie i obojnactwo rzekome męskie. Należy mieć jednak na względzie możliwość wymieszania się tych form, co prowadzi do innych, atypowych postaci obojnactwa.

Szacuje się, że obojnactwo występuje w przypadku od 1/500 do 1/1500 żywych urodzin. Tak duży przedział rozbieżności wynika z faktu, że bardzo trudno jest zdefiniować "zasadnicze" lub "istotne" cechy, którymi różni się męska i kobieca anatomia.


Obojnactwo prawdziwe


Obojnactwo prawdziwe, wynikające z zaburzeń różnicowania gonad, jest bardzo rzadkie. Cechuje się ono obecnością u tej samej osoby tkanki jądra i jajnika. Wygląd zewnętrznych narządów płciowych u noworodka utrudnia ustalenie płci.

Obojnactwo rzekome


Obojnactwem rzekomym nazywa się powstanie form pośrednich budowy narządów płciowych między męskimi a żeńskimi przy obecności jąder lub jajników lub ich form szczątkowych. (Pediatria - podręcznik do Lepu - A. Dobrzańska, J. Ryżko)

Obojnactwo rzekome żeńskie


Obojnactwo rzekome żeńskie charakteryzuje się tym, że pomimo obecności jajników, zewnętrzne narządy płciowe mają wygląd męski i występują somatyczne cechy maskulinizacji (męski fenotyp).

Obojnactwo rzekome męskie


W tym przypadku gonadom męskim towarzyszą zewnętrzne narządy płciowe typu kobiecego.

Chimera - organizm złożony z komórek różnych genetycznie.

W przyrodzie chimery mogą powstać np. wskutek podwójnego zapłodnienia komórki jajowej, połączenia zarodków lub częściowej wymiany komórek pomiędzy zarodkami. Powstały osobnik ma niektóre narządy zbudowane z komórek o innym składzie chromosomów niż reszta jego organizmu. Zjawisko takie wykrywano u ludzi, ale uważa się je za skrajnie rzadkie. Niewykluczone jednak, że jest ono znacznie częstsze niż się wydaje, a tylko uchodzi obserwacji.



Mikrochimeryzm to obecność niewielkiej liczby komórek, genetycznie różnych od komórek gospodarza. Najczęstszą postacią jest mikrochimeryzm płodowo-matczyny (inaczej chimeryzm płodowy), w którym komórki płodu przechodzą do organizmu matki. Zostało potwierdzone, że komórki płodu mogą przetrwać w układzie krążenia matki nawet przez 38 lat

Zespół kociego krzyku, zespół miauczenia kota (zespół Lejeune'a, zespół monosomii 5p, fr. maladie du cri du chat, ang. cri du chat syndrome, cat cry syndrome) – choroba genetyczna wywołana delecją krótkiego ramienia chromosomu 5. Częstość występowania zespołu ocenia się na od 1:15,000 do 1:50,000 żywych urodzeń. Zespół kociego krzyku powoduje delecja krótkiego ramienia chromosomu 5 (kariotyp 46,XX,del5p lub 46,XY,del5p). Dysmorficzne i duże wady wrodzone narządów wewnętrznych. W okresie noworodkowym stwierdza się niską masę urodzeniową, niechęć do ssania, słabe przybieranie na wadze, wiotkość (hipotonia mięśniowa), utrudnione oddychanie.

  • małogłowie

  • zmarszczka nakątna (epicanthus)

  • okrągła, asymetryczna twarz

  • wyraźne guzy czołowe

  • płaska i szeroka nasada nosa

  • krótki grzbiet nosa

  • krótka rynienka podnosowa

  • szeroko rozstawione oczy (hiperteloryzm oczny)

  • mała, cofnięta bródka

  • nisko osadzone, dysplastyczne małżowiny uszne.

W okresie noworodkowym i pierwszych miesiącach okresu niemowlęcego stwierdza się charakterystyczny płacz dziecka, zwykle prowadzący do prawidłowej diagnozy i od którego zespół wziął swoją nazwę. Nieprawidłowa budowa krtani.

Zespół Angelmana (ang. Angelman syndrome, AS, happy puppet syndrome) – genetycznie uwarunkowany zespół spowodowany najczęściej delecją fragmentu chromosomu 15 w regionie 15q11-q13. Zespół Angelmana charakteryzują głównie objawy neurologiczne: upośledzenie umysłowe, ataksja, padaczka, charakterystyczne ruchy przypominające marionetkę i napady śmiechu bez powodu (stąd dawna, zarzucona nazwa zespołu, ang. happy puppet syndrome). Mniej wyrażone są cechy dysmorficzne twarzy, takie jak duże usta (makrostomia), wystający język (łac. glossoptosis), szeroko rozstawione zęby. Tęczówki prawie zawsze mają kolor niebieski. Dzieci z zespołem Angelmana przejawiają różne sensoryzmy, wśród nich częstym jest fascynacja wodą.

Zespół Pradera-Williego (zespół Pradera-Labharta-Williego, ang. Prader-Willi syndrome, Prader-Labhart-Willi syndrome, PWS) – zespół wad wrodzonych spowodowany aberracją chromosomalną, najczęściej częściową utratą (delecją) długiego ramienia chromosomu 15, pochodzącego od ojca. Na obraz kliniczny choroby składają się niski wzrost, upośledzenie umysłowe, niedorozwój narządów płciowych (hipogonadyzm) oraz otyłość spowodowana mniejszym niż u zdrowych ludzi zapotrzebowaniem energetycznym przy jednoczesnym ciągłym niepohamowanym uczuciu głodu. Uważa się, że zespół Pradera i Williego jest najczęstszą genetycznie uwarunkowaną przyczyną otyłości.

  • hipotonia mięśniowa (obniżenie napięcia mięśni) w okresie prenatalnym objawia się słabymi ruchami płodu, brakiem postępu akcji porodowej; utrzymuje się u niemowląt i małych dzieci, napięcie mięśniowe poprawia się około 2-4 roku życia; z hipotonią wiąże się słaby odruch ssania i trudności w karmieniu. PWS jest jednym z zespołów predysponujących do ułożenia pośladkowego płodu.

  • opóźniony rozwój psychoruchowy;

  • hipogonadyzm hipogonadotropowy[30], manifestujący się jako hipogenitalizm (niedorozwój narządów płciowych), małe prącie, mała, hipoplastyczna, nie pomarszczona moszna o słabej pigmentacji (zabarwieniu skóry), jednostronne lub obustronne wnętrostwo (80-90%)[31];

  • nadmierne łaknienie (hiperfagia) i wynikające z niej nadwaga i otyłość. Szczegółowe badanie zachowania pacjentów z PWS pozwoliło zasugerować, że istotą hiperfagii nie jest nadmierny głód, tylko zahamowanie uczucia sytości[32].

  • zmieniona budowa (cechy dysmorficzne) twarzy: węższe czoło, antymongoloidalne ustawienie szpar powiekowych, "migdałowaty" kształt szpar powiekowych, skierowane do dołu kąciki ust, małe i trójkątne usta ("rybie"), wąska czerwień wargowa górnej wargi. Dysmorfia twarzy może być bardzo delikatna lub nieobecna u noworodka i ewoluować z wiekiem[33];

  • małe dłonie i stopy (akromikria), zwężające się ku końcom palce;

  • zez zbieżny[34];

  • niezwykle gęsta ślina, zwiększająca podatność na próchnicę[35] i stwarzająca problemy przy anestezjologicznej kontroli pracy dróg oddechowych podczas zabiegów operacyjnych;

  • wysoki próg odczuwania bólu;

  • opóźnienie rozwoju mowy; później mogą wystąpić zaburzenia artykulacji;

  • zmiany zachowania - dzieci z PWS mogą być kapryśne, uparte, czasem agresywne, skłonne do wybuchów złości, zachowań obsesyjno-kompulsywnych i psychoz; typowym zachowaniem jest skubanie skóry (ang. skin picking), nieraz poważnie utrudniające gojenie się ran pooperacyjnych[37];

  • niezwykłe zdolności poznawcze u pacjentów wykazujących jednocześnie opóźnienie umysłowe: opisywano zamiłowanie do układania puzzli[38] i szczególną umiejętność zapamiętywania czytanego tekstu[39];

  • zaburzenia snu, bezdech nocny;

  • niski wzrost (niskorosłość), spowodowana niedoborem hormonu wzrostu[41];

  • wady ośrodkowego układu nerwowego (szczególnie mózgu): poszerzenie układu komorowego (wentrikulomegalia, do 100%), zmniejszona objętość płatów ciemieniowych i potylicznych (50%), spłycenie bruzdy Sylwiusza (60%), niecałkowite zamknięcie wyspy (65%)[42].

Powikłania

  • niewydolność krążeniowo-oddechowa

  • cukrzyca

  • zespół bezdechu sennego

  • zakrzepowe zapalenie naczyń

  • obrzęki nóg

  • ostre rozdęcie żołądka, mogące skutkować jego martwicą[43][44].

Porfiria - wrodzone lub nabyte schorzenie polegające na zaburzeniu działania enzymów w szlaku syntezy hemu, zwanym również szlakiem porfiryn.

Skóra "porfiryka" czerwienieje na słońcu. Inne objawy porfirii to: uczucie słabości kończyn, utrata czucia lub parestezje. W ostrym przebiegu choroby może dochodzić do oparzeń skóry, a w formie przewlekłej do wypadania lub (rzadziej) nadmiernego wzrostu włosów. Porfiria w sporadycznych przypadkach może doprowadzić nawet do zgonu [1].

Istnieje niepotwierdzona hipoteza łącząca porfirię z wampirami, ponieważ szereg jej objawów jak unikanie światła, bezsenność, skryty, nocny tryb życia lub zniekształcenia twarzy jest wspólny dla porfirii i wampiryzmu. Hipoteza ta została po raz pierwszy wysunięta przez biochemika Davida Dolphina w 1985.

Trudniej jest wyjaśnić charakterystyczne dla wampirów skłonności do picia krwi (być może podświadomość chorego na porfirię erytropoetyczną nakazuje mu uzupełniać brak hemu – jednej z porfiryn w organizmie człowieka – przez picie krwi zawierającej hemoglobinę bogatą w hem) lub długie kły (w niektórych przypadkach porfirii występuje obkurczanie się dziąseł, przez co odsłaniają się szyjki zębów, i zęby zdają się być dłuższe niż są) [2].

Hipoteza Dolphina została jednak w wielu punktach negatywnie zweryfikowana. Chorzy na porfirię nie odczuwają głodu krwi, czosnek wcale im nie szkodzi (co sugerował Dolphin) i nie zaostrza objawów choroby. Wrodzona porfiria erytropoetyczna, na opisie której głównie opierał się Dolphin, występuje bardzo rzadko, trudno, aby na jej podstawie powstał stary i powszechnie występujący mit.

Uważa się, że jednym z najsławniejszych porfiryków był król Ludwik II Bawarski oraz Vincent van Gogh[3].



Wrodzona obojętność na ból z anhydrozą (ang. congenital insensitivity to pain with anhidrosis, CIPA) – bardzo rzadka choroba genetyczna należąca do grupy dziedzicznych neuropatii czuciowych i autonomicznych (HSAN), objawiająca się niezdolnością odczuwania bólu, rozróżniania skrajnych temperatur, a także brakiem pocenia się (anhydroza). CIPA jest bardzo rzadkim schorzeniem. W USA opisano około 60, a w Japonii około 300 przypadków. W wiosce Gällivare w gminie Gällivare na północy Szwecji odnotowano 40 przypadków choroby, aczkolwiek fenotyp u opisanych stamtąd pacjentów jest odmienny (zachowana jest zdolność pocenia się)[4]. Dominującymi objawami są niezdolność do odczuwania bólu i pocenia się. Nieodczuwanie bodźców bólowych sprzyja urazom kończyn i jamy ustnej, takim jak kaleczenie języka, dziąseł i warg. Ponadto stwierdza się opóźnienie umysłowe, skłonność do zakażeń, częste złamania kości. Choroba spowodowana jest mutacją w genie NTRK1 w locus 1q21-q22 kodującym receptor kinazy tyrozynowej A (TrkA)[3].

Zespół MERRF (ang. Myoclonic Epilepsy with Ragged Red Fibers - padaczka miokloniczna z czerwonymi szmatowatymi włóknami) – choroba mitochondrialna.

  • postępująca padaczka miokloniczna,

  • zlepki nieprawidłowych mitochondriów skupionych pod sarkolemmą, które są widoczne jako "czerwone szmatowate włókna" w zmodyfikowanej metodzie barwienia Gomoriego,

  • niskorosłość.

Choroba Alzheimera - postępująca, degeneracyjna choroba ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzująca się występowaniem otępienia.

W przebiegu choroby dochodzi do wystąpienia następujących objawów:



  • zaburzenia pamięci

  • zmiany nastroju

  • zaburzenia funkcji poznawczych

  • zaburzenia osobowości i zachowania

Charakterystyczne dla demencji (i w tym choroby Alzheimera) objawy to:

  • agnozja - nieumiejętność rozpoznawania przedmiotów, szczególnie jeżeli pytamy o to chorego "na gorąco" np. co to jest? albo podaj mi...

  • afazja - zaburzenia mowy, jej spowolnienie

  • apraksja - zaburzenia czynności ruchowych, od prostych do złożonych, np. ubieranie, kąpanie

W Choroba Alzheimera rolę odgrywają czynniki genetyczne i środowiskowe

Jest to najczęstsza przyczyna występowania otępienia u osób powyżej 65 roku życia. Ocenia się, że na świecie choruje na chorobę Alzheimera ok. 30 mln osób, w Polsce ok. 200 tys. Ze względu na starzenie się społeczeństw w krajach uprzemysłowionych zakłada się, że ilość chorych do roku 2050 potroi się.

Początek choroby występuje zwykle po 65 roku życia, jednak może występować też wcześniej. Badania epidemiologiczne stwierdzają, że zapadalność na chorobę Alzheimera wzrasta z wiekiem - u osób po 65 roku życia, stwierdza się ją u ok. 14%, a po 80 roku życia w ok. 40%.

Anemia sierpowata, niedokrwistość sierpowata (ang. sickle cell anemia) – rodzaj wrodzonej niedokrwistości polegającej na nieprawidłowej budowie hemoglobiny. Mutacja punktowa w genie łańcucha β (HBB) hemoglobiny powoduje zmianę pojedynczego aminokwasu w sekwencji białka (z kwasu glutaminowego na walinę, w pozycji 6 od końca NH2). Hemoglobinę z tak zmienioną, nieprawidłową strukturą I-rzędową określa się jako hemoglobinę S (HbS) w przeciwieństwie do normalnej, występującej u dorosłych hemoglobiny A (HbA). Hemoglobina S charakteryzuje się zmienionymi w porównaniu z hemoglobiną A własnościami fizykochemicznymi.

Choroba dziedziczy się w sposób autosomalny (nie jest sprzężona z płcią) recesywny, z allelem kodominującym. Ten rodzaj dziedziczenia polega na tym, że nosiciele tylko jednej kopii wadliwego genu (heterozygoty), w normalnych warunkach nie mają objawów klinicznych, jednak ich erytrocyty zawierają około 40% HbS.

Heterozygoty są również w dużym stopniu odporne na malarię. Zjawisko takie nazywa się przewagą heterozygot lub naddominacją. Naddominacja powoduje, że na terenach występowania malarii mutacja powodująca anemię sierpowatą utrzymuje się w populacji.

Ten typ anemii jest przede wszystkim rozpowszechniony w środkowej i zachodniej Afryce, sporadycznie jest spotykany w rejonie Morza Śródziemnego.

Choroba ta występuje najczęściej u Mulatów i Murzynów, mutacja rzadko występuje u rasy białej. Częstotliwość występowania to 1/625 u rasy czarnej.

Pląsawica Huntingtona (choroba Huntingtona, łac. chorea chronica hereditaria progressiva, ang. Huntington disease, chorea progressiva maior, HD) – choroba genetyczna, atakująca ośrodkowy układ nerwowy. Objawami choroby są niekontrolowane ruchy oraz otępienie. Nasilenie objawów postępuje w czasie. Pląsawica Huntingtona dziedziczona jest autosomalnie dominująco. Pląsawica Huntingtona występuje w Polsce z częstością 1 na 15 000 osób.

Do objawów HD należą:



  • niekontrolowane ruchy (ruchy pląsawicze)

  • pojawienie się drżenia rąk i nóg

  • zmniejszenie napięcia mięśni (nie dotyczy postaci młodzieńczej, w której napięcie mięśni jest wzmożone)

  • zaburzenia umysłowe, otępienie, postępujące zaburzenia pamięci

  • zmiany osobowości, depresja.

Przebieg choroby jest powolny i postępujący. Z czasem pojawiają się zaburzenia mowy i połykania, a chory staje się uzależniony od pomocy innych ludzi. Zachłystowe zapalenie płuc spowodowane zaburzeniami połykania jest pierwszą przyczyną śmierci pacjentów z HD, odpowiadając za 85% zgonów[3].

Fenyloketonuria (PKU z ang. Phenylketonuria) – wrodzona, uwarunkowana genetycznie choroba polegająca na gromadzeniu się w organizmie i toksycznym wpływie aminokwasu fenyloalaniny (hiperfenyloalaninemia, typ I).
U podłoża choroby leży mutacja genu odpowiedzialnego za aktywność enzymu hydroksylazę fenyloalaninową (PAH), który bierze udział w metabolizmie fenyloalaniny. Choroba dziedziczy się w sposób autosomalny recesywny - oznacza to, że dziecko musi odziedziczyć wadliwy allel od obojga rodziców, żeby rozwinęła się choroba. Chorobę rozpoznaje się u ok. 1 na 15000 dzieci, ale częstość jej występowania jest różna w różnych populacjach.

Objawami nieleczonej choroby są pogłębiające się zaburzenia neurologiczne z napadami padaczkowymi, znacznego stopnia upośledzenie rozwoju umysłowego i motorycznego[1]. Poza tym mogą występować, zaburzenia chodu, postawy, hipotonia mięśniowa, ruchy atetotyczne, zesztywnienie stawów. Do obrazu chorobowego dołącza charakterystyczny "mysi" zapach potu oraz częste występowanie wysypek.

Przy wczesnym rozpoznaniu choroby (najlepiej zaraz po urodzeniu) i odpowiednim leczeniu można zapobiec wystąpieniu objawów choroby. Powszechne stosowanie u noworodków w Polsce i wielu innych krajach, w trzecim dniu po urodzeniu prostego screeningowego badania krwi (test przesiewowy) umożliwia wczesne rozpoznanie fenyloketonurii. Screening w kierunku fenyloketonurii był pierwszą, zastosowaną na szeroką skalę próbą przeciwdziałania schorzeniu uwarunkowanemu genetycznie.
W 1998 roku stosowano test Guthriego, teraz jest to badanie kolorymetryczne, umożliwiający bardziej precyzyjne oznaczenie stężenia fenyloalaniny we krwi. Inną metodą stosowaną niekiedy w diagnostyce fenyloketonurii jest badanie metabolitów fenyloalaniny w moczu z zastosowaniem FeCl3. Należy pamiętać, że zwiększone stężenie fenyloalaniny we krwi może nie pojawić się przed 3 dniem życia oraz że u wcześniaków stwierdza się występowanie wyników fałszywie dodatnich (ze względu na niedojrzałość układów enzymatycznych).

U chorego dziecka najpóźniej w ciągu 2 tygodni od urodzenia wprowadza się odpowiednią dietę eliminacyjną niskofenyloalaninową. Należy ograniczyć zawartość fenyloalaniny w pokarmach i zastąpić ją tyrozyną (hydrolizaty kazeiny). Ponieważ większość białek ma w swym składzie znaczną zawartość fenyloalaniny jest to dieta niskobiałkowa z dużą ilością tyrozyny. Powoduje to uniknięcie wzrostu stężenia fenyloalaniny we krwi i co za tym idzie, wyeliminowanie jej szkodliwego wpływu fenyloalaniny na tkankę mózgową. Przy rygorystycznym zachowywaniu diety dziecko będzie rozwijać się prawidłowo, z drugiej strony nie wprowadzenie lub zbyt późne wprowadzenie leczenia prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu.

Wprowadzono podział kliniczny ciężkości fenyloketonurii w zależności od stężenia fenyloalaniny we krwi (co koreluje z aktywnością hydroksylazy fenyloalaninowej w bioptatach wątroby)[2]:


  • klasyczna fenyloketonuria (aktywność PAH < 1%, stężenie fenyloalaniny we krwi na zwykłej diecie >1200 µmol/l)

  • łagodna fenyloketonuria (aktywność PAH 1-3%, stężenie fenyloalaniny we krwi na zwykłej diecie 600-1200 µmol/l)

  • łagodna hiperfenyloalaninemia (aktywność PAH 3-6%, stężenie fenyloalaniny we krwi na zwykłej diecie <600 µmol/l)

Dziedziczna neuropatia nerwu wzrokowego Lebera (ang. Leber's hereditary optic neuropathy, LHON) – choroba mitochondrialna. Na obraz kliniczny LHON składa się zanik nerwów wzrokowych w wyniku zwyrodnienia komórek zwojowych siatkówki i ich aksonów. Choroba jest spowodowana różnymi mutacjami w mitochondrialnym DNA (mtDNA). Mutacje dotyczą genów: MT-ND1, MT-ND4, MT-ND4L, i MT-ND6. 95% pacjentów ma jedną z trzech mutacji: m.3460G>A, m.11778G>A albo m.14484T>C. Chorują przede wszystkim młodzi mężczyźni; choroba ujawnia się przeważnie w 10.-20. roku życia. Częstość choroby w Wielkiej Brytanii i Finlandii szacuje się na 1:30 000-1:50 000. Inne objawy które mogą towarzyszyć chorobie to zaburzenia w układzie bodźcoprzewodzącym serca, ataksja, neuropatia obwodowa i encefalopatia; zespół taki określa się niekiedy jako LHON-plus[1]. Schorzenie opisał Theodore Leber w 1871 roku[2].

Zespół Retta (ang. Rett syndrome, Rett's disorder, RTT) – choroba neurologiczna uwarunkowana genetycznie, zaliczana do spektrum autystycznego. Jedna z najczęstszych przyczyn obniżenia poziomu rozwoju intelektualnego u dziewczynek. Cystic fibrosis Choroba pojawia się u dziewczynek z częstotliwością od 1:10.000 do 1:23.000 żywych urodzeń. Dla większości mężczyzn jest wadą letalną i prowadzi do śmierci na etapie rozwoju płodowego, a jeżeli dziecko się urodzi jest bardzo upośledzone i umiera w niedługi czas po urodzeniu. Najczęściej chorobę wywołuje mutacja genu MECP2 w chromosomie X. Mutacja często jest spontaniczna, tzn. zachodzi w narządach rozrodczych jednego z rodziców i nie występuje wcześniej wśród członków rodziny.

Białko kodowane przez MECP2 steruje pracą innych genów, m.in. odpowiadających za produkcję mózgowego czynnika wzrostu nerwów (BDNF) oraz genów mitochondrialnych.

Zespół Retta często jest mylnie rozpoznawany jako autyzm, porażenie mózgowe czy z ogólne zaburzenia rozwoju intelektualnego. Typowe objawy:



  • normalny rozwój od urodzenia do 6-18 miesiąca życia

  • utrata sprawności manualnej i zdolności mówienia

  • ataksja

  • niski wzrost, małe ręce i głowa (wtórna mikrocefalia)

  • stereotypowe ruchy rąk (klaskanie, stukanie, wkładanie do ust), zgrzytanie zębami

  • problemy z kontaktami społecznymi, ataki paniki, unikanie kontaktu wzrokowego

  • napady padaczkowe

  • problemy żołądkowo-jelitowe i oddechowe

  • boczne skrzywienie kręgosłupa

  • przykurcze mięśniowe.

Savant syndrome—sometimes abbreviated as savantism—is not a recognized medical diagnosis, but researcher Darold Treffert defines it as a rare condition in which persons with developmental disorders (including autism spectrum disorders) have one or more areas of expertise, ability or brilliance that are in contrast with the individual's overall limitations.[1] Treffert says the condition can be genetic, but can also be acquired,[1] and coexists with other developmental disabilities "such as mental retardation or brain injury or disease that occurs before (pre-natal) during (peri-natal) or after birth (post-natal), or even later in childhood or adult life."[1]

  • Individuals with the syndrome are often simply called savants. This can be a source of confusion since savant can also mean a person of learning, especially one of great knowledge in a particular subject. The terms idiot savant or autistic savant are also used. "Idiot" was used by the medical profession in the late 19th and early 20th century to refer to a person whose IQ was less than 20, although that usage has now given way to "profound mental retardation"; the term idiot savant is no longer regarded as a valid medical term.[1]

  • According to Treffert, about half of persons with savant syndrome have autistic disorder, while the other half have another developmental disability, mental retardation, brain injury or disease. He says, "...  not all savants are autistic, and not all autistic persons are savants."[1] Other researchers state that autistic traits and savant skills may be linked,[2] or have challenged some earlier conclusions about savant syndrome as "hearsay, uncorroborated by independent scrutiny".[3]

  • Savant syndrome is poorly understood. There is no cognitive theory that explains the combination of talent and deficit found in savants.[6]

  • Savant syndrome is four to six times more frequent in males than females, and this delta is not entirely explained by the preponderance of males in the autistic population.[1] This has led to suggestions[1] that the Geschwind-Galaburda Hypothesis applies to savant syndrome where both the brain injury and savantism appear to be congenital.

Genetic disorder
Pobieranie 134.74 Kb.





©absta.pl 2020
wyślij wiadomość

    Strona główna